70 jaar geleden joeg de ICE van toen op Mexicanen. Ook dat liep niet goed af

Soms slaat het de Amerikaanse overheid in de bol en gaan ze op inwoners jagen. Communisten of immigranten. De geschiedenis herhaalt zich soms op verontrustende wijze. Terwijl ICE-agenten onder president Trump op dit moment massaal jagen op immigranten zonder papieren, vertoont hun optreden opvallende gelijkenissen met Operation Wetback uit 1954 – een operatie die leidde tot opgebroken gezinnen, willekeurige arrestaties en blijvende trauma's in de Mexicaans-Amerikaanse gemeenschap Het onvolprezen Historisch Nieuwsblad heeft er een mooi artikel over (De voorlopers van ICE zorgden voor opgebroken gezinnen en angst)

Het verhaal begint in 1942, toen de Verenigde Staten en Mexico het bracero-programma opzetten. Dit gastarbeidersprogramma bracht miljoenen Mexicaanse arbeiders naar Amerikaanse boerderijen om het arbeidstekort tijdens de Tweede Wereldoorlog op te vangen. Voor beide partijen leek het een goede deal: werkgevers kregen betrouwbare arbeidskrachten, braceros verdienden een veelvoud van wat ze in Mexico konden verdienen.

Maar het programma had een schaduwzijde. Steeds meer Mexicanen trokken illegaal de grens over – de zogenaamde 'wetbacks' – in de hoop ook werk te vinden. Dit leidde tot spanningen met Mexicaans-Amerikanen en vakbonden, die vreesden voor hun banen.

De regering-Eisenhower besloot in 1954 tot actie. Op 17 juni 1954 lanceerde generaal Joseph May Swing Operation Wetback: een grootscheepse deportatiecampagne met militaire tactieken. INS-agenten, samen met lokale politie, voerden overal in het Zuidwesten invallen uit. Mensen werden aangehouden op basis van hun uiterlijk, taal en etniciteit.

Binnen een jaar claimde de regering meer dan een miljoen arrestaties en deportaties, hoewel onderzoekers dit aantal betwisten. Onder de gedeporteerden bevonden zich ook Amerikaanse staatsburgers – een patroon dat we vandaag opnieuw zien.

De parallellen met het huidige beleid zijn onmiskenbaar. Sinds Trumps herverkiezing in 2024 heeft ICE bijna 350.000 mensen gedeporteerd. De administratie streeft naar een miljoen deportaties per jaar en heeft ICE omgevormd tot het best gefinancierde rechtshandhavingsorgaan van de federale overheid.

Net als zeventig jaar geleden leidt dit tot opgebroken gezinnen en angst. En net als toen worden mensen geprofileerd op etniciteit. 'Wetback' werd destijds een scheldwoord voor alle Mexicaans-Amerikanen – vergelijkbaar met de dehumaniserende retoriek die Trump in 2015 al hanteerde over Mexicaanse immigranten.

Eén lichtpuntje bood Operation Wetback wel: het activisme van César Chávez, die vanuit deze ervaring de Chicano Movement opbouwde. De vraag is welke beweging het huidige beleid zal voortbrengen.