Na het weiland de dijk? Waar de muizen deze winter naartoe trekken

maandag, 12 oktober 2026 om 20:15

Rijd je deze herfst over een dijk in de Alblasserwaard, dan zie je vooral de bruine, kaalgevreten weilanden. De volgende fase van de muizenplaag speelt zich misschien vlak naast je af, in de dijk zelf. Als de populatie instort, verdwijnen de muizen namelijk niet allemaal. De overlevers zoeken een veilig heenkomen.

Wat de plaag betekent voor je schuur en kruipruimte, lees je in Miljoenen veldmuizen vreten de polder kaal: dit betekent de plaag voor je schuur, kruipruimte en keuken. Dit stuk gaat over wat er gebeurt als de weilanden leeg zijn.

Terug naar berm, sloot en dijk

Volgens Nieuwe Oogst kan de schade dit najaar nog toenemen. Als door lagere temperaturen de grasgroei stilvalt terwijl er nog veel muizen zijn, wordt de druk op het resterende gras groter. Uiteindelijk zorgen voedselgebrek, winterweer en ziektes ervoor dat de populatie sterk terugloopt. Regionale sites als JouRegio schreven op 9 oktober wat er dan volgt: de overlevende muizen trekken zich terug naar onder meer bermen, slootkanten en dijken.

Gerbert Roerink van Wageningen Environmental Research zei tegen Vroege Vogels hetzelfde:

De overlevende muizen zullen zich weer terugtrekken naar de normale leefgebieden, zoals bermen, slootkanten en dijken.

- Gerbert Roerink, Wageningen Environmental Research, tegen Vroege Vogels

Dat de dijk een uitvalsbasis kan zijn, merkten ze in augustus al in Friesland. Melkveehouder Harry Kramer uit Koufurderigge vertelde Nieuwe Oogst dat hij de muizen in het voorjaar redelijk onder controle leek te hebben. ‘Maar helaas trekken de muizen vanuit de hogere polderdijken toch weer het land in.’

Wat Friesland in 2015 op de dijken vond

Bij de vorige grote plaag is goed gekeken wat er op de waterkeringen gebeurde. In 2014 en 2015 kwamen veldmuizen in Friesland in zulke aantallen voor dat graslanden, waterkeringen én bermen op grote schaal werden kaalgevreten, schrijft onderzoeksbureau Altenburg & Wymenga. De schade werd door LTO Noord op 73 miljoen euro geschat.

In het rapport dat het bureau in 2016 met onder meer Wageningen en Wetterskip Fryslân uitbracht, staat dat uit een schouw van het waterschap bleek dat ook veel waterkeringen muizenschade hadden. Tussen januari en maart 2015 telde Wetterskip Fryslân bij een kadeschouw de muizenholletjes op de keringen. Uit het veldonderzoek bleek dat de muizen massaal in bermen en waterkeringen zaten, al waren de dichtheden in de percelen het hoogst. Het waterschap was bovendien bang dat er meer meststoffen uit de polders naar het oppervlaktewater zouden spoelen.

Ook voor de Alblasserwaard is het geen nieuw verschijnsel. Volgens een eerder rapport van Alterra Wageningen waren er in die polder in 1974 en 1980 veldmuisplagen met aanzienlijke schade aan grasland.

In de polder zie je de schade vanuit de lucht. Op een dijk zit hij in de grasmat.

Een muizengat is geen bevergang

Een dijk loopt niet ineens gevaar door muizen. In een rapport over de aantasting van dijken door dieren en droogte, dat via het Kenniscentrum Bever te vinden is, staat dat graverij door muizen en mollen minder bedreigend is dan die van bevers. Hun gangen zijn smaller en gaan minder diep. Volgens de Handreiking Grasbekleding zitten muizen vooral in de bovenste 20 centimeter. De kern van een waterkering bestaat meestal uit klei, en die hardere grond is vooral bij droogte minder geschikt voor muizen.

Toch schrijft dezelfde handreiking dat muizenholletjes en een grasmat die niet meer gesloten is de stabiliteit van een kering kunnen verminderen. Dat speelt vooral bij golfslag en bij water dat over de dijk slaat: dan kan de bovenlaag eroderen en kan er een bres ontstaan. Waterschap Rivierenland zag dat eerder in de praktijk. Na de hoogwaters van 2011 en 2013 vertelde specialist waterkeringen Jaap Bronsveld aan vakblad H2O dat een kortgemaaide, kruidenrijke grasmat in de golfzone gevoelig bleek voor erosie. Looppaadjes en holletjes van muizen rond de wortels maakten dat erger.

Opsporen is ook niet eenvoudig. In het rapport over dijkdegradatie staat dat geen enkele inspecteur bij een inspectie alle graverijen ziet, hooguit 90 procent. Muizen graven bovendien graag in krimpscheuren die bij droogte ontstaan. Daardoor kan de dijk dieper uitdrogen. Volgens Deltares worden graverijen van dieren nog niet vaak meegenomen in de veiligheidsbeoordeling van dijken. De gedachte is dat een goed beheerde dijk geen graverijen heeft, of dat die op tijd worden gevonden.

Dijkbeheerders hadden al zorgen over de grasmat

Deze zomer letten waterschappen al extra op het gras op hun dijken. In augustus stelden Wetterskip Fryslân en waterschap Aa en Maas een beweidingsverbod in, meldde Nieuwe Oogst. Aa en Maas deed dat omdat er scheuren in de kleilaag kwamen en het gras verdorde. Waterschap Rivierenland, dat dijken beheert in Gelderland, Zuid-Holland, Utrecht en Noord-Brabant, vroeg schapenhouders hun dieren tijdelijk van de dijk te halen. Volgens het waterschap is de grasmat een belangrijke beschermlaag, omdat de wortels de grond vasthouden.

In dezelfde periode vroeg Rivierenland boeren om muizen niet met water te bestrijden. In droge tijden kost dat volgens het waterschap te veel water. Rivierenland beheert ruim 1.000 kilometer rivierdijken en kades en inspecteert die voor en na het hoogwaterseizoen. De bekleding moet sterk zijn en er mogen geen gaten in zitten, schrijft het waterschap. In eerdere jaren inspecteerde het de dijken langs de grote rivieren in februari en maart, grotendeels te voet.

Of de dijkinspecteurs in Zuid-Holland en Gelderland deze winter extra letten op muizengangen, staat niet in de berichtgeving die wij vonden. Een openbare verklaring van Waterschap Rivierenland of de andere Zuid-Hollandse dijkbeheerders over muizen in hun dijken hebben we dit najaar niet gevonden.

Een muizengat is geen bevergang, maar een dijk met een kapotte grasmat is wel kwetsbaarder.

Wat het voor jou betekent

Een waterschap doet niet alles zelf. Volgens Rivierenland onderhouden veel dijkbewoners en gemeenten zelf stukjes dijk, en controleert het waterschap elk jaar of dat goed gebeurt. Waterschap Vallei en Veluwe schrijft dat muizen en mollen mogen worden verjaagd of bestreden als ze een hol in een dijk hebben gemaakt. Ook honden graven weleens in een dijk, omdat ze muizen en mollen in hun hol ruiken.

Woon je aan een dijk of onderhoud je een dijkperceel? Let deze winter op looppaadjes, holletjes en kale plekken in het gras.
Zie je op een dijk veel gaten of stukken zonder gras? Meld het bij je waterschap, ook als het niet jouw stuk is.
Wandel je met de hond over de dijk? Laat hem daar niet naar muizen graven.
Bestrijd muizen niet met gif: de veldmuis is beschermd, zoals we eerder schreven.
Zet je land onder water? Overleg eerst met het waterschap: in droge periodes vroeg Rivierenland boeren dat juist niet te doen.

De vogels die nu in de polder op de muizen afkomen, waren het onderwerp van ons stuk In deze polder staan ineens ruim 200 ooievaars, en de reden zit onder het gras. Als de weilanden leeg zijn, komt het aan op de dijkinspecties van na het hoogwaterseizoen. Dan zie je of de muizen in de dijken sporen hebben achtergelaten.