Wat is de pijnlijkste manier om te sterven? Pijnonderzoekers kijken vooral naar één factor

Wie zoekt naar de pijnlijkste manier om dood te gaan, vindt lijstjes vol vuur, verdrinking en kruisiging. Pijnonderzoekers kijken anders. Niet alleen hoe hevig pijn is, telt mee, maar ook onder welke omstandigheden je hem ondergaat en vooral hoe lang hij duurt. Juist op dat laatste punt valt voor de meeste Nederlanders veel te winnen.

Verbranding staat in vrijwel elke ranglijst bovenaan. Toch ligt het genuanceerder. Diepe, derdegraads brandwonden doen zelf nauwelijks pijn, omdat de zenuwen in de huid beschadigd zijn. De minder diepe randen eromheen doen juist wel veel pijn. Pijnonderzoekers wijzen erop dat vooral de duur het lijden vergroot: een langzaam smeulend vuur is erger dan een snelle vuurzee.

Bij verdrinking beschrijven overlevenden dat water in hun longen vaak pijnlijk of brandend is. Tegelijk vertellen ze dat paniek en pijn na korte tijd plaatsmaken voor rust, waarna het bewustzijn wegvalt. Verdrinken is dus akelig, maar meestal geen langdurige doodsstrijd.

Een langzaam smeulend vuur is erger dan een snelle vuurzee: duur weegt net zo zwaar als intensiteit.

Wie bij een kruisiging met het hoofd omhoog hing, kon er dagen aan hangen voordat de dood intrad. Hoe die slachtoffers precies stierven, weten artsen nog altijd niet zeker. Sinds 1847 zijn minstens tien verschillende verklaringen geopperd, van verstikking en shock tot hartfalen. Waarschijnlijk stierven verschillende mensen ook aan verschillende oorzaken, afhankelijk van hoe ze hingen.

Twee infectieziekten horen ook in dit rijtje. Tetanus veroorzaakt zeer pijnlijke spierspasmen, die al door geluid, kou of een aanraking kunnen worden uitgelokt. Ook het slikken en ademhalen raken in de knel. Sinds 1957 krijgen kinderen hier via het Rijksvaccinatieprogramma prikken tegen tetanus; tussen 2000 en 2023 zijn er zes sterfgevallen gemeld.

Hondsdolheid is nog meedogenlozer: zodra er klachten zijn, loopt de ziekte vrijwel altijd dodelijk af. Na koorts en hoofdpijn volgen krampen, slikklachten en verlamming. In Nederland zijn de afgelopen veertig jaar vijf mensen aan hondsdolheid overleden. Word je op reis gebeten of gekrabd door een dier? Was de wond een kwartier met zeep en stromend water en ga binnen 24 uur naar een arts.

Drie factoren die pijn bepalen

Samen bepalen ze hoe pijnlijk een sterfbed wordt ervaren.

De echte vraag voor de meeste lezers is een andere. In 2023 zijn in Nederland ongeveer 169.000 mensen overleden. Bij zo’n twee derde van hen kwam het overlijden niet onverwacht.

Bij mensen met ongeneeslijke kanker komt pijn in de stervensfase minder vaak voor dan in de periode daarvoor: bij 45 procent tegenover 71 procent. Bij 30 procent van alle sterfgevallen in 2021 gaf de arts pijn- of symptoombestrijding. Een hardnekkig misverstand is dat morfine het einde versnelt: in de juiste dosering is daar geen bewijs voor.

Morfine in de juiste dosering versnelt het overlijden niet. Wie dat weet, durft eerder om pijnbestrijding te vragen.

Wel blijft pijn soms onvoldoende onder controle. Overlijden in het ziekenhuis en het ontbreken van een vroeg gesprek over zorgwensen verhogen dat risico. Het praktische advies is daarom eenvoudig: bespreek bij een ernstige ziekte tijdig met de huisarts wat je wilt en wat je vreest. De pijnlijkste dood is vaak niet de meest spectaculaire, maar de dood waarop niemand zich heeft voorbereid.

Loop je zelf rond met gedachten aan de dood? Bel gratis 113 of chat via 113.nl.