Schulden na overlijden: wie draait er eigenlijk voor op?

Een dierbare overlijdt, en een paar weken later valt er een aanmaning op de mat. Op naam van iemand die er niet meer is. Veel nabestaanden denken dan: dat lost zichzelf wel op. Dat doet het niet. Sterker nog: één ondoordacht gebaar in het huis van de overledene kan de rekening zomaar op jouw bankrekening leggen.

Wie overlijdt, laat een nalatenschap na. Dat pakket bestaat uit alles: het spaargeld, de auto, de sieraden — en de creditcardschuld, de belastingaanslag en de openstaande zorgpremie. Is er een testament, dan staat daarin wie erft. Is dat er niet, dan wijst de wet de erfgenamen aan in een vaste volgorde, te beginnen bij de partner en de kinderen.

Zijn die er niet, dan schuift de kring op naar ouders, broers, zussen en verdere familie. Zo kan een neef die je nooit hebt ontmoet plotseling in beeld komen. Meestal met een leuke meevaller. Soms met de schuldenberg van een oudoom.

Als erfgenaam heb je drie opties. Zuiver aanvaarden betekent: alles overnemen, inclusief de schulden. Zijn die groter dan de bezittingen, dan moet je het verschil uit eigen zak bijleggen.

Beneficiair aanvaarden is de veilige middenweg. Je accepteert de erfenis alleen voor zover die positief is en bent niet aansprakelijk voor een tekort. In ruil daarvoor moet je de nalatenschap volgens wettelijke regels afwikkelen — vereffenen heet dat. Doe je dat niet goed, dan kun je alsnog persoonlijk opdraaien voor de schulden.

Verwerpen is de derde weg: je bent geen erfgenaam meer, je krijgt niets en betaalt niets. Let op het staartje: door jouw verwerping kunnen je kinderen erfgenaam worden. Wil je dat niet, dan moet je ook namens je minderjarige kinderen verwerpen. En bedenk het goed, want een verklaring van verwerping kan niet worden teruggedraaid.

Neem je de televisie mee, verkoop je de auto of betaal je een openstaande rekening met geld van de overledene, dan geldt dat volgens de wet als zuiver aanvaarden. Je hebt dan gekozen zonder dat je het doorhad. Één uitzondering: de uitvaart betalen uit de nalatenschap mag wel.

Sinds september 2016 is die val iets minder diep. Word je na zuivere aanvaarding verrast door een schuld die je echt niet kon kennen, dan kun je binnen drie maanden na de ontdekking de kantonrechter om hulp vragen.

Verwerpt iedereen, of is er niemand te vinden, dan is de nalatenschap onbeheerd. Het Rijksvastgoedbedrijf gaat dan op zoek naar erfgenamen via de Basisregistratie Personen, persoonskaarten en openbare bronnen. Levert dat niets op, dan wordt de boedel te gelde gemaakt en gaat het geld naar de consignatiekas van het ministerie van Financiën. Daar blijft het twintig jaar beschikbaar voor wie zich alsnog meldt. Daarna vervalt het aan de Staat.

Schuldeisers blijven dan met lege handen achter. Dat is hard, maar het alternatief — nabestaanden opzadelen met andermans rood staan — vond de wetgever nog een stuk harder.