Wat kost een gevangene per dag? En waarom is tbs veel duurder?

Opsluiten is duur, behandelen nog duurder. Een gewone gevangenisplaats kost Nederland gemiddeld 490 euro per dag, terwijl een tbs-plek in een zwaar beveiligde kliniek uitkomt op 840 euro per dag. Waarom betaalt de samenleving zoveel meer voor tbs?

Wie zich afvraagt wat detentie de samenleving kost, komt al snel uit bij forse bedragen. Volgens de begroting van Justitie en Veiligheid bedraagt de gemiddelde prijs voor een plaats in het gevangeniswezen in 2026 €490 per dag. Omgerekend naar een jaar is dat, bij 365 dagen, bijna €179.000.

Voor tbs ligt het bedrag duidelijk hoger. Een plaats in een Forensisch Psychiatrisch Centrum, de tbs-kliniek met het hoogste beveiligingsniveau, kost volgens dezelfde begroting gemiddeld €840 per dag. Dat komt neer op ruim €306.000 per jaar.

Het verschil is dus ongeveer €350 per dag, of bijna €128.000 per jaar. Een tbs-plaats is daarmee ruwweg 70 procent duurder dan een reguliere gevangenisplaats.

Het belangrijkste verschil is dat tbs niet alleen opsluiting is, maar ook behandeling. DJI omschrijft tbs als een behandelmaatregel die kan worden opgelegd bij zware delicten, een psychiatrische stoornis of gebrekkige ontwikkeling, en gevaar voor herhaling. Het doel is niet alleen beveiligen, maar ook de kans op recidive verkleinen en uiteindelijk veilige terugkeer in de samenleving mogelijk maken.

Een tbs’er met dwangverpleging verblijft vaak in een Forensisch Psychiatrisch Centrum. Zo’n FPC is een gesloten instelling met zeer hoog beveiligingsniveau, namelijk niveau 4. Dat betekent: behandeling, psychiatrische zorg, risicotaxaties, beveiliging, toezicht, verlofbeoordelingen en vaak langdurige begeleiding.

DJI meldt dat er dagelijks ruim 11.000 justitiabelen binnen zitten en dat detentie in totaal ongeveer €2 miljard per jaar kost. Ook meldt DJI dat een volwassen gedetineerde gemiddeld ongeveer 3,5 maand achter de tralies zit.

Bij tbs gaat het om een kleinere, maar intensievere groep. In 2024 waren er gemiddeld 1.665 tbs-patiënten, van wie 1.567 mannen en 98 vrouwen. Het aantal tbs-passanten, mensen die in een gevangenis wachten op plaatsing in een tbs-kliniek, liep op van 150 eind 2023 naar 197 eind 2024.

Een gevangene kost Nederland gemiddeld ongeveer €490 per dag. Een tbs’er in een FPC kost gemiddeld ongeveer €840 per dag. Het verschil zit vooral in de combinatie van zware beveiliging en intensieve psychiatrische behandeling.

Die bedragen zijn hoog, maar ze vertellen niet het hele verhaal. Bij gevangenisstraf betaalt de samenleving vooral voor bewaking, verblijf en uitvoering van de straf. Bij tbs betaalt de samenleving ook voor behandeling en risicobeheersing, met als doel te voorkomen dat iemand opnieuw een ernstig delict pleegt. Daarom is tbs duurder, maar ook fundamenteel anders dan een gewone gevangenisstraf.