Zorg (+33%), onderwijs (+43%): in deze sectoren betaal je de hoogste prijs als ziekengeld naar een jaar gaat

De WIA-instroom in de zorg is sinds 2022 met 33 procent gestegen, in het onderwijs met 43 procent, in het openbaar bestuur zelfs met 52 procent. Terwijl het kabinet de loondoorbetaling bij ziekte wil verkorten, worden juist de sectoren die Nederland het hardst nodig heeft het zwaarst getroffen.

Minister Aartsen inventariseert verschillende scenario's voor de hoogte en duur van de loondoorbetaling en voor collectivisering van het tweede ziektejaar. De scenario's en de kosten van verkorting hebben we eerder doorgelicht in "Korter ziekengeld klinkt logisch, maar kost de hardwerkende belastingbetaler €4,6 miljard extra". Maar één vraag bleef onbeantwoord: in welke sector voel je de klap het hardst?

UWV-analist Menno de Vries analyseerde eerder de instroom tot en met 2024. Met de publicatie van het rapport Volumeontwikkelingen voorjaar 2026 liggen nu ook de cijfers over 2025 op tafel, samen met gedetailleerde prognoses voor 2026. Zorg en welzijn telt ruim 14.000 WIA-toekenningen en is daarmee goed voor 22 procent van het totaal. Sinds 2022 steeg de instroom in die sector met 33 procent. De procentuele stijging is in het onderwijs en het openbaar bestuur nog groter.

De WIA-instroom door long covid halveerde in de eerste helft van 2025. Psychische aandoeningen zoals burn-out en depressie nemen het stokje over: de instroom door psychische klachten lag in 2025 landelijk 29 procent hoger dan in 2022. De uitval treft in het bijzonder vrouwen onder de 40, met name in sectoren met structureel hoge werkdruk.

In 2024 had het ziekteverzuim in het onderwijs (28 procent) en in de gezondheids- en welzijnszorg (27 procent) het vaakst te maken met het werk, blijkt uit CBS-cijfers. In het onderwijs is niet de fysieke belasting, maar de psychische druk de boosdoener. De combinatie van grote klassen, administratieve last en de maatschappelijke druk zorgt ervoor dat burn-outklachten hier sneller toenemen dan in welke andere sector dan ook.

In zorg en welzijn stonden aan het einde van het tweede kwartaal van 2026 ongeveer 68.500 vacatures open, 100 meer dan een kwartaal eerder. In heel Nederland daalde het aantal vacatures juist. Bijna één op de vijf openstaande vacatures in Nederland komt daarmee uit zorg en welzijn.

De sector telde eind 2025 een recordaantal van 1.539.500 werknemers, en er stroomden opnieuw meer mensen in dan er vertrokken. Toch blijven de personeelstekorten groot. Het aantal vacatures en het ziekteverzuim namen verder toe. Wie in deze sectoren langdurig ziek wordt, laat een gat achter dat nauwelijks op te vullen is. Wanneer werknemers uitvallen, moeten collega's het werk vaak tijdelijk overnemen. Dat kan de werkdruk verhogen en daarmee juist weer bijdragen aan nieuwe uitval.

Het ziekteverzuim was met 8,1 procent opnieuw het hoogst in de bedrijfstak gezondheidszorg en welzijn. In de sector openbaar bestuur en overheidsdiensten kwam het ziekteverzuim uit op 6,9 procent. Alleen in de bedrijfstakken gezondheid en afvalbeheer lag het hoger. In het onderwijs steeg het verzuim in 2025 naar 6,2 procent. Het landelijk gemiddelde in het eerste kwartaal van 2025 was 5,8 procent.

Voor precies dezelfde loondoorbetalingsregels betalen werknemers in de ene sector nauwelijks extra werkdruk, en in de andere een burn-out.

Het kabinet heeft zes scenario's onderzocht om de regels rond loondoorbetaling en re-integratie bij ziekte aan te passen. Een van de mogelijkheden is om de verplichte loondoorbetaling voor alle werkgevers te verkorten van twee jaar naar één of anderhalf jaar. In "Kabinet overweegt wettelijk verbod op volledige loondoorbetaling bij ziekte: 'zeer schadelijk'" beschreven we eerder hoe het kabinet ook aan de bovenwettelijke aanvullingen wil komen.

Loondoorbetaling is volgens deskundigen een van de beste manieren om ziekteverzuim te verminderen en langdurige arbeidsongeschiktheid te voorkomen. Bij zieke werknemers die niet meer zijn verbonden aan hun werkgever verdwijnt namelijk een belangrijke prikkel om te herstellen, omdat zij geen baan meer hebben om naartoe te werken. In de zorg, het onderwijs en het openbaar bestuur duurt herstel van psychische klachten vaak langer dan een jaar, waardoor juist hier de werknemer eerder tussen wal en schip belandt.

De sectoren met de hoogste werkdruk, de meeste psychische klachten en de minste vervangingsmogelijkheden worden door verkorting van het ziekengeld het hardst geraakt. Dat is geen toeval, maar een patroon dat vooralsnog ontbreekt in het debat.

Bronnen: UWV · NVvA · CBS · ZorgJob · Flexmarkt · NOS