Schaaklegende Jan Timman (74) overleden: ‘The best of the West’ is niet meer

Nederland moet afscheid nemen van een schaakicoon. Jan Timman, een van de grootste spelers die ons land ooit heeft voortgebracht, is woensdag op 74-jarige leeftijd overleden.

Decennialang was Timman hét gezicht van het Nederlandse schaken. In de jaren zeventig, tachtig en negentig schopte hij het tot de absolute wereldtop. Tussen de onaantastbaar geachte Sovjet-grootmeesters vocht hij zich omhoog naar de tweede plaats op de wereldranglijst. In zijn beste jaren stond hij zij aan zij met grootheden als Anatoli Karpov, Boris Spasski en Garri Kasparov. In die arena kreeg hij een bijnaam die boekdelen sprak: ‘The best of the West’.

De in Delft geboren Timman leerde het spel op zijn achtste. Op zijn 23ste mocht hij zich al grootmeester noemen. Wat volgde was een imposante carrière met negen nationale titels. Zijn eerste Nederlandse kampioenschap won hij in 1974, zijn laatste in 1996 – een periode waarin hij het vaderlandse schaken domineerde.

In 1982 bereikte Timman zijn hoogste notering op de wereldranglijst: tweede, achter Karpov. Hij won onder meer twee keer het prestigieuze Hoogovenstoernooi in Wijk aan Zee (1981 en 1985), het huidige Tata Steel-schaaktoernooi. Daarmee verstevigde hij zijn reputatie als vaste waarde in de internationale top.

Het absolute hoogtepunt en tegelijk het meest pijnlijke moment volgde in 1993. Toen Kasparov en Nigel Short hun tweekamp buiten wereldschaakbond FIDE om speelden, kreeg Timman onverwacht de kans om om de wereldtitel te strijden. Het werd Timman tegen Karpov. De Nederlander verloor met 12,5-8,5, maar sinds de wereldtitel van Max Euwe in 1935 kwam geen Nederlander zo dicht bij het allerhoogste als hij.

Ook buiten het bord bleef Timman invloedrijk. Zeker in de 21ste eeuw, toen hij minder actief werd als speler, ontpopte hij zich als productief auteur. Hij schreef talloze boeken en artikelen, onder meer voor het toonaangevende tijdschrift New In Chess. Zijn grote fascinatie was het eindspel; het moment waarop precisie en verbeeldingskracht samenkomen.

In 2024 maakte Timman nog een verrassende comeback op het NK, na achttien jaar afwezigheid op het hoogste nationale niveau. Een jaar later stopte hij alsnog, in stilte. Het fysieke spel was te zwaar geworden.

Met Jan Timman verliest Nederland een denker, een vechter en een schaaklegende.

Bron: NOS