Werken positieve affirmaties echt? Dit zeggen psychologen

Scroll door Instagram of TikTok en je wordt overspoeld met influencers die dingen zeggen als: 'Ik ben het waard' of 'ik kies voor geluk'. De belofte is verleidelijk: herhaal positieve affirmaties vaak genoeg en je wordt gelukkiger en zelfs gezonder. Maar wat zegt de wetenschap en zitten er ook risico’s aan?

Het idee achter affirmaties komt voort uit de zelfbevestigingstheorie van psycholoog Claude Steele uit de jaren tachtig. Volgens die theorie willen we onszelf zien als competent en waardevol. Tegenslagen – een onvoldoende, een fout op het werk, een relatiebreuk – kunnen dat zelfbeeld bedreigen. Schaamte en zelfkritiek liggen op de loer, met mogelijk angst- en depressieve klachten tot gevolg.

Het idee is dat het herhalen van positieve uitspraken over jezelf dat wankele zelfbeeld kan beschermen en versterken.

Er is enig bewijs dat affirmaties kunnen helpen, maar het effect is bescheiden. Een overzichtsstudie uit 2025 bundelde 67 onderzoeken naar het effect van positieve affirmaties op welzijn. De conclusie: mensen voelden zich iets beter over zichzelf en ervoeren meer verbondenheid met anderen, maar de impact was klein.

Specifieke groepen lijken soms meer baat te hebben. Zo rapporteerden vrouwen die chemotherapie ondergingen voor borstkanker minder depressieve gevoelens wanneer zij muziek luisterden in combinatie met ingesproken affirmaties. Ook volwassenen met milde depressieve klachten zagen hun zelfwaardering toenemen na twee weken dagelijks affirmaties schrijven.

Toch is het beeld niet eenduidig. Een veelgeciteerde studie uit 2009 liet zien dat affirmaties vooral werken bij mensen die al een hoge eigenwaarde hebben. Bij mensen met een laag zelfbeeld pakte het zelfs averechts uit: hun stemming verslechterde. Recente studies konden positieve effecten bovendien niet altijd reproduceren.

Er schuilt ook een risico in wat psychologen ‘toxische positiviteit’ noemen: het wegdrukken van negatieve emoties onder een deken van opgewekte slogans. Wie zichzelf voortdurend dwingt om positief te denken, kan zich schuldig voelen wanneer dat niet lukt en minder snel hulp zoeken.

Daarnaast kan het najagen van een goed gevoel verslavend werken. Affirmaties kunnen een korte ‘dopamineboost’ geven, maar het leven is nu eenmaal niet constant prettig. In onveilige situaties, zoals een destructieve relatie, kan overdreven positiviteit zelfs gevaarlijk zijn, omdat het reële problemen maskeert.

Onderzoek wijst uit dat de toon van onze innerlijke stem belangrijker is dan de positiviteit ervan. Zelfcompassie, denk aan zinnetjes als “dit is zwaar” of “iedereen zou zich zo voelen”, vergroot veerkracht. Ook helpt het om in de derde persoon tegen jezelf te praten: “Truus is boos, maar ze heeft erger doorstaan.” Die afstand creëert ruimte tussen jou en je emoties.

De conclusie? Geen enkele denkstijl is altijd goed of slecht. Flexibiliteit is de sleutel. Vraag jezelf regelmatig af: is deze gedachte helpend? Soms is “ik ben goed genoeg” precies wat je nodig hebt. Soms is eerlijk erkennen dat het pijn doet veel krachtiger.

Bron: Science Alert