Massaontslagen zijn misschien niet eens het grootste probleem van AI. Dat is een gebrek aan zingeving

Op Amerikaanse universiteiten speelde zich deze lente een opmerkelijk tafereel af. Tijdens diploma-uitreikingen prezen sprekers kunstmatige intelligentie als de volgende industriële revolutie. Het applaus waarop ze rekenden, bleef echter uit. In plaats daarvan klonk boegeroep vanuit de zaal.

Dat was geen technofobie. Het was realiteitszin.

De studenten die hun diploma in ontvangst namen, beseften iets wat veel AI-evangelisten liever overslaan: de voordelen van kunstmatige intelligentie worden niet eerlijk verdeeld. En de rekening van die revolutie dreigt juist bij hen terecht te komen.

In steeds meer beroepsgroepen verschuift de grond onder de voeten van jonge professionals. Juridische assistenten met slimme AI-tools nemen werk over van beginnende advocaten. Software die zelf code schrijft zet druk op starters in de IT-sector. Radiologen zien diagnostische programma’s steeds beter worden. Zelfs in de geestelijke gezondheidszorg is de impact voelbaar. Sommige verzekeraars vergoeden psychologen met een doctorstitel inmiddels nauwelijks beter dan collega’s met een lagere opleiding. Jarenlange studie levert daardoor financieel steeds minder op.

Het patroon is duidelijk: diploma’s die ooit een zekere toekomst beloofden, bieden die garantie niet langer.

Dat maakt de huidige generatie afgestudeerden kwetsbaar. Veel studenten begonnen hun opleiding vijf tot zeven jaar geleden, lang voordat AI-chatbots gemeengoed werden. Ze kozen voor een vakgebied met een helder perspectief: specialistische kennis, betekenisvol werk en een stabiel inkomen. Maar terwijl zij studeerden, veranderde de arbeidsmarkt ingrijpend.

De gevolgen reiken verder dan alleen economische onzekerheid. Werk is voor veel mensen meer dan een salarisstrook. Het biedt structuur, identiteit en een gevoel van betekenis. Wanneer technologie een beroep fundamenteel verandert, staat niet alleen het inkomen onder druk, maar ook het antwoord op een existentiële vraag: waar doe ik ertoe?

Onderzoek laat zien dat baanverlies samenhangt met depressie, sociale isolatie en gevoelens van schaamte. Mensen trekken zich terug en verliezen juist de contacten die hen zouden kunnen ondersteunen.

Toch hoeft dit verhaal niet uitsluitend somber te eindigen.

Misschien dwingt de opkomst van AI ons om opnieuw na te denken over wat werkelijk waardevol is. Decennialang stonden prestaties, efficiëntie en productiviteit centraal. Maar onderzoek naar geluk en welzijn wijst steeds opnieuw in dezelfde richting: sterke menselijke relaties zijn de belangrijkste voorspeller van een gelukkig leven.

Misschien ligt daar de echte uitdaging van het AI-tijdperk. Niet hoe we slimmer concurreren met machines, maar hoe we voorkomen dat menselijke verbinding verder naar de achtergrond verdwijnt.

De studenten die AI uitjouwden, waren niet bang voor technologie. Ze voelden haar gevolgen al aankomen. Hun reactie was misschien wel de eerste waarschuwing van een generatie die beseft dat de toekomst niet alleen draait om innovatie, maar ook om de vraag wat ons mens maakt.

Bron: Psychology Today