Het einde van goedkoop

Het tijdperk van goedkoop geld, goedkope energie en vrijwel onbeperkte globalisering loopt ten einde – en dat raakt ook Europese consumenten en bedrijven rechtstreeks. The End of Cheap, noemt The Financial Times het.

Bijna vijftig jaar lang daalden de lange rentes in de VS, van dubbele cijfers in de jaren tachtig naar rond 1 procent tijdens de pandemie. Dat hield lenen goedkoop, duwde huizenprijzen en aandelen omhoog en maakte schulden ogenschijnlijk draaglijk. Nu de rente structureel hoger lijkt te blijven en beleggers meer risico’s zien (oorlog, schulden, politieke instabiliteit), eisen zij een hogere vergoeding voor hun geld – en dat vertaalt zich in duurdere hypotheken, staatsleningen en bedrijfsfinanciering.[

De prijsdalingen van goederen in de afgelopen decennia waren geen toeval, maar het resultaat van globalisering en technologische vooruitgang in productie. Fabrieken verhuisden naar lagelonenlanden, just‑in‑time supply chains drukten kosten en consumenten in het Westen profiteerden van steeds goedkopere kleding, elektronica en meubels. Nu landen als de VS en Europese staten productie terughalen (re‑industrialisation) om minder afhankelijk te zijn van China en geopolitieke rivalen, worden ketens korter maar duurder – met hogere prijzen als logisch gevolg.

Ook de energie-orde verandert. Jarenlang zorgden petrodollars uit olie‑exporterende landen voor een constante stroom van “goed geld” richting de VS, wat de inflatie drukte en de vraag naar veilige Amerikaanse staatsobligaties hoog hield. Nu probeert China steeds meer energiehandel in renminbi af te wikkelen en zet het, mede door de oorlog in Iran, extra in op het domineren van de schone‑energiesector – kapitaal dat vroeger naar de VS stroomde, verschuift zo richting Azië.

Het oude model van “cheap everything” leunde op stagnerende lonen, vooral voor werknemers zonder diploma, gecombineerd met outsourcing, dalende vakbondsmacht en een focus op aandeelhouderswaarde boven investeren in personeel. De laatste jaren zien we echter krappe arbeidsmarkten, meer stakingen (bijvoorbeeld in de auto-industrie), strengere migratie en opnieuw groeiende vakbonden in sommige sectoren, waardoor lonen aantrekken. Tegelijk drukken hogere zorgkosten en de opkomst van AI weer op de netto inkomens, omdat bedrijven een deel van die kosten afwentelen via lagere loonstijgingen en automatisering.

Technologie – en vooral AI – is de grote onbekende in dit nieuwe inflatieregime. Aan de ene kant jaagt de enorme vraag naar datacenters, chips, stroom en water de prijzen op en versterkt ze inflatoire druk. Aan de andere kant kan AI, als de productiviteitswinsten breed worden gedeeld, nieuwe banen en belastinginkomsten genereren en zo de staatsschuld verlagen; in een pessimistischer scenario stijgt de schuld juist doordat overheden massaal moeten bijspringen voor ontslagen werknemers.

Voor consumenten betekent “het einde van goedkoop” dat vertrouwde reflexen niet meer werken: rentes blijven waarschijnlijk hoger, structureel lage inflatie is geen gegeven en globalisering levert niet automatisch nog lagere prijzen op. Wie zijn financiële verwachtingen baseert op de afgelopen dertig jaar – altijd dalende rentes, steeds goedkopere producten – zal moeten wennen aan een wereld waarin sparen weer loont, maar lenen en energie structureel duurder zijn. Beleggers, beleidsmakers en huishoudens die hun strategie niet aanpassen, lopen het risico vast te blijven zitten in wat de columniste “expectation inertia” noemt: het hardnekkig vasthouden aan een tijdperk dat voorbij is.[

Wil je dat ik deze blog herschrijf in een meer uitgesproken Nederlandse opinietoon (met voorbeelden uit Europa/Nederland), of moet de stijl dichter bij een neutrale nieuwsanalysis blijven?