Onder Italië gebeurt iets vreemds: de aardkorst gaat er langzaam open als een rits

Diep onder Italië gebeurt iets opmerkelijks. De aardkorst onder de Apennijnen lijkt langzaam als een rits uit elkaar te worden getrokken. Dat proces kan eindelijk een verklaring bieden voor een geologische puzzel die wetenschappers al lange tijd bezighoudt.

De Apennijnen lopen zo'n 1.200 kilometer over het Italiaanse schiereiland. De bergketen ontstond doordat tektonische platen tegen elkaar duwden, waardoor de aardkorst gedurende miljoenen jaren werd samengeperst en verdikt.

Maar tegenwoordig gebeurt er iets vreemds. Langs de Apennijnen wordt de aardkorst uit elkaar getrokken, terwijl aan de buitenrand tegelijkertijd samendrukking plaatsvindt. Sommige gebieden stijgen, andere zakken. Zelfs aardbevingen aan weerszijden van de bergketen laten tegengestelde bewegingen zien.

Geologen onder leiding van Stefano Tavani van de Universiteit van Florence denken nu een verklaring te hebben. Onder Italië vindt zogeheten delaminatie plaats. Daarbij laat de zware onderste laag van de aardkorst, samen met de eraan vastzittende lithosfeer, los van de bovenliggende korst en zakt deze richting de aardmantel.

Dat gebeurt niet overal tegelijk. Het loslaten heeft één bewegend front, vergelijkbaar met het punt waar een rits opengaat. Dat front schuift langzaam onder Italië richting het Adriatische voorland.

Aanwijzingen daarvoor komen uit tientallen jaren aan metingen van aardbevingen en gps, satellietradar en kaarten van de grens tussen aardkorst en mantel. Over meer dan 500 kilometer vonden de geologen een gebied waar de grens tussen korst en mantel aan de Tyrreense kant die aan de Adriatische kant overlapt.

Ook aardbevingen passen in het plaatje. Achter en boven het bewegende front wijzen ze vooral op het uit elkaar trekken van de aardkorst. Ervóór overheerst samendrukking. Gps-metingen laten over de bergketen ongeveer 4 millimeter uitrekking per jaar zien, terwijl aan de buitenrand circa 2 millimeter per jaar aan samendrukking plaatsvindt.

De geologen noemen dat een "accordeonachtige” vervorming: de bergketen rekt vanbinnen uit en wordt tegelijkertijd aan de voorkant korter.

Als de onderste aardlagen loslaten, verdwijnt bovendien een gewicht dat de aardkorst naar beneden trekt. De overgebleven korst kan vervolgens terugveren en omhoogkomen.

Het model is nog vereenvoudigd en vragen over de precieze structuur onder de Apennijnen blijven bestaan. Maar de Italiaanse bergketen biedt mogelijk een zeldzame kans om dit langzaam voortschuivende proces vrijwel in realtime te bestuderen.

Bron: Science Alert