Waarom spreken Britten en Amerikanen zo verschillend?

Wie denkt dat Brits Engels ouderwetser en verfijnder klinkt dan Amerikaans Engels, komt bedrogen uit. De uitgesproken ‘r’ in woorden als car en yard, die je in de Verenigde Staten bijna overal hoort, is juist de oorspronkelijke vorm van het Engels. Zelfs toneelstukken van Shakespeare werden waarschijnlijk met een duidelijk hoorbare ‘r’ uitgesproken, anders dan we tegenwoordig vaak in Britse uitvoeringen horen.

Ga je terug naar het Engeland van de zestiende eeuw, dan klonk het Engels verrassend Amerikaans. Woorden als car, heart en girl werden uitgesproken met een duidelijke ‘r’. Het inslikken van die klank – in de taalkunde non-rhoticity genoemd – begon pas aan het einde van de zeventiende eeuw echt terrein te winnen.

Dat gebeurde bovendien geleidelijk. Aanvankelijk verdween de ‘r’ alleen in bepaalde woorden, bijvoorbeeld wanneer hij tussen een klinker en een ‘s’ stond. Zo ontstonden verkorte vormen als ass uit arse, cuss uit curse en bust uit burst. Dat maakte woorden makkelijker uit te spreken in snelle spraak.

Pas later breidde het verschijnsel zich uit naar vrijwel alle posities waarin een ‘r’ na een klinker staat. In Engeland begonnen mensen daardoor car uit te spreken als “cah” en never als “nevah”.

Maar toen die verandering op gang kwam, waren veel Britten al naar Noord-Amerika vertrokken. De kolonisten namen hun oudere uitspraak mee, inclusief de uitgesproken ‘r’. Daardoor bleef het Amerikaans Engels grotendeels rhotic: de ‘r’ blijft hoorbaar.

Toch zijn er uitzonderingen. In steden als New York, Boston en Charleston ontstond later wel de r-loze uitspraak. Dat had alles te maken met prestige. In de achttiende en negentiende eeuw keken elites in deze havensteden sterk naar Londen, waar de nieuwe uitspraak steeds meer als chic werd gezien. De lokale elite imiteerde die klank, waarna hij zich regionaal verspreidde.

Ironisch genoeg werd het inslikken van de ‘r’ lange tijd juist bekritiseerd. Taalgeleerden noemden het in de zeventiende en achttiende eeuw vulgair en slordig, vergelijkbaar met hoe we vandaag de dag mopperen op uitspraakvarianten als “plenny” voor plenty of “innernet” voor internet.

Pas in de negentiende eeuw kreeg de r-loze uitspraak in Groot-Brittannië echt prestige. In Australië en Nieuw-Zeeland, waar Britse kolonisten later arriveerden, werd die nieuwe norm meteen dominant. Daarom klinkt het Engels daar vandaag de dag veel meer als Brits Engels dan als Amerikaans.

Het resultaat is een taalkundige paradox: wat nu als typisch Amerikaans klinkt, is eigenlijk de oudere vorm van het Engels.

Bron: Psychology Today