Vrouwelijke schildpadden die van kliffen vallen: wanneer seksueel geweld een soort uitroeit

Op een minuscuul eilandje in een meer in Noord-Macedonië worden vrouwelijke landschildpadden letterlijk de afgrond in gedreven. Een extreem scheve sekseverhouding – zo’n 19 mannetjes op één vrouwtje – verandert de normaal trage reptielen in een soort Griekse tragedie. De vrouwtjes raken uitgeput door onafgebroken “hofmakerij”, raken gewond, eten te weinig en proberen te vluchten, desnoods via de rand van een klif.

Onderzoekers volgden jarenlang de populatie Hermanns schildpadden op het eiland Golem Grad in het Prespa-meer. Ze zagen hoe mannetjes de vrouwtjes opjagen, bijten en hardhandig proberen te paren, met bloedingen en wonden rond het geslachtsorgaan als gevolg. Driekwart van de vrouwtjes bleek letsel te hebben, veel waren kleiner en in slechtere conditie, en een groot deel droeg geen eieren meer. In experimenten met een omheining met één uitgang bij een afgrond kozen eilandvrouwtjes zelfs zonder directe mannetjes in de buurt vaker de route richting klif dan soortgenoten van het vasteland, alsof vluchten – zelfs met gevaar voor eigen leven – hun ‘ingebakken’ strategie was geworden.

Het gevolg is wat biologen een “sekse-gekleurde uitstervingsspiraal” noemen: hoe minder vrouwtjes, hoe harder de overblijvende dieren worden belaagd, hoe slechter ze overleven en hoe minder nakomelingen er komen. De populatie lijkt gezond – er leven ruim duizend dieren – maar modellen voorspellen dat de laatste vrouwelijke schildpad rond 2080 zal sterven aan stress, verhongering of na een fatale val van de rotsen. Opvallend: dit alles speelt zich af zonder de klassieke boosdoeners als vervuiling, stroperij of habitatvernietiging. Het is de soort zelf die, geholpen door een uit de hand gelopen sekseverhouding, aan zijn eigen ondergang timmert.

Dit verhaal is daardoor meer dan een curiositeit uit de dierenwereld. Het laat zien hoe kwetsbaar populaties worden als een fundamentele parameter – de balans tussen man en vrouw – verschuift. In een tijd waarin klimaatverandering bij tal van reptielen via temperatuurafhankelijke geslachtsbepaling de sekseverhouding beïnvloedt, is Golem Grad een ongemakkelijke waarschuwing: soms is er geen mens nodig om een soort naar de rand van de afgrond te duwen – de natuur kan dat ook zelf, en wij verergeren de risico’s.cebc.cnrs+2