De droogte kost je nu al geld: zóveel duurder worden je boodschappen en benzine door de lage Rijn

Terwijl je in de tuin nog volop kunt zonnebaden, tikt er ergens een rekening mee die je pas over een paar maanden op je bonnetje terugziet. De waterstand van de Rijn zakt hard, de binnenvaart komt in de problemen en dat raakt precies de twee dingen waar je dagelijks je portemonnee voor trekt: je boodschappenkarretje en je benzinetank.

Het is officieel: sinds begin juli 2026 is de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) opgeschaald naar het niveau "dreigend watertekort", als gevolg van aanhoudende droogte gecombineerd met een recente hittegolf De Rijnafvoer bij Lobith is deze week gedaald naar ongeveer 1.100 m³ per seconde.

Dat blijft volgens de waterbeheerders de komende weken zo, of wordt zelfs erger Waterstandenexpert Alphons van Winden van Waterpeilen.nl houdt er zelfs rekening mee dat de afvoer in de laatste dagen van juli kan wegzakken naar 750 m³ per seconde of nog lager — een niveau waarop de binnenvaart serieus in de problemen komt.

Rijkswaterstaat en de waterschappen houden voorlopig vol dat er nog geen sprake is van acute watertekorten voor drinkwater of landbouw . Maar voor de binnenvaart — de ruggengraat van het goederentransport tussen Rotterdam en het Duitse achterland — is het een ander verhaal.

Zodra het water bij het Duitse meetpunt Kaub onder de 150 centimeter zakt, gaat bij vervoerders de zogeheten laagwatertoeslag in. Schepen kunnen minder lading meenemen, moeten voorzichtiger en dus langzamer varen, en verbruiken relatief meer brandstof. Om toch evenveel lading te vervoeren zijn plotseling veel meer schepen nodig — en die zijn er niet, waardoor er een tekort aan vervoerscapaciteit ontstaat (

Dat is geen theorie. Tijdens de laagwaterperiode van 2018 steeg de gemiddelde prijs van binnenvaartvervoer volgens het CBS met 50 procent ten opzichte van een jaar eerder. In het Rijngebied liep de vrachtprijs voor droge lading op tot 2,5 keer het niveau van begin dat jaar — en voor tankvaart (denk aan brandstof en chemicaliën) zelfs tot 5 keer zo hoog (. Ook in 2022 gingen de vrachtprijzen op de Rijn met gemiddeld 42,5 procent omhoog ten opzichte van het jaar ervoor, mede door laagwater (. Onderzoekers van Deltares rekenen voor dat laag water Nederland gemiddeld 48 miljoen euro per jaar kost aan extra transportkosten — een bedrag dat in 2050 kan verdubbelen. Erasmus UPT becijferde dat verladers in Nederland en Duitsland in 2018 in totaal 2,8 miljard euro schade leden door laagwater, waarvan het grootste deel (2,2 miljard euro) kwam door productieverlies, omdat grondstoffen simpelweg niet aangeleverd konden worden.

Rotterdam en Amsterdam zijn de belangrijkste zeehavens van Nederland, en ruwweg de helft van alle goederen die daar aankomen, vertrekt via de binnenvaart richting het achterland. Graan, veevoer, kunstmest en andere agrarische grondstoffen worden voor een groot deel over de Rijn vervoerd. Wanneer die aanvoer stokt of duurder wordt, werkt dat door in de hele voedselketen — van boerenbedrijf tot supermarktschap.

Die druk staat dit jaar al op meerdere fronten. Boeren zien hun dieselkosten en kunstmestprijzen dit voorjaar al stevig oplopen door internationale spanningen, en experts waarschuwen dat dit later dit jaar in hogere prijzen voor graan, vlees en zuivel kan doorwerken. Rabobank verwacht dat de voedselprijsinflatie, die in april nog een bescheiden 1,5 procent was, tegen de kerstperiode van 2026 kan uitkomen op zo'n 7 procent duurder dan begin dit jaar. Een aanhoudend lage Rijn komt daar als extra kostenpost bovenop: hogere transportkosten voor grondstoffen worden, net als in 2018, meestal met enkele maanden vertraging doorberekend in de winkelprijs.

Rotterdam is niet alleen de grootste zeehaven van Europa, het is ook de belangrijkste brandstofhub van het continent. Benzine, diesel en andere olieproducten worden vanuit de Rotterdamse raffinaderijen en opslagterminals grotendeels via de Rijn doorgevoerd naar Duitsland en verder het achterland in. Juist de tankvaart is extreem gevoelig voor laagwater: in 2018 stegen de vrachtprijzen voor tankvaart tot wel vijf keer het normale niveau Bij extreem laag water — onder de 30 centimeter bij Kaub — kunnen schepen zelfs helemaal niet meer beladen varen, met als gevolg dat bedrijven hun productie moeten terugschroeven, zoals BASF en thyssenkrupp overkwam in 2018