In dit Europese land zijn trein, tram en bus gratis — terwijl Nederlandse reizigers steeds meer betalen
Economiezondag, 27 september 2026 om 10:09
Een treinreis van Amsterdam naar Utrecht, een ritje met de bus naar het ziekenhuis of een tram naar het centrum: in Nederland moet je bijna altijd betalen. Met saldo, een bankpas, een los e-ticket of een abonnement. En wie regelmatig met de trein reist, zag de rekening in 2026 opnieuw oplopen.
In Luxemburg werkt dat radicaal anders. Daar kan iedereen gratis instappen in de bus, tram en tweede klas trein. Niet alleen inwoners, maar ook toeristen en mensen die dagelijks vanuit België, Frankrijk of Duitsland naar Luxemburg pendelen. Het systeem geldt in het hele land en bestaat al sinds 1 maart 2020.transports.
Dat maakt Luxemburg een opvallend Europees experiment. Terwijl Nederland openbaar vervoer belangrijk noemt voor bereikbaarheid, klimaat en het terugdringen van files, worden reizigers hier geconfronteerd met hogere tarieven. NS verhoogde de prijs van treinkaartjes en de meeste abonnementen per 1 januari 2026 gemiddeld met 6,52 procent.
Geen ov-chipkaart nodig
De Luxemburgse aanpak is zo eenvoudig als hij klinkt. Wie binnen de landsgrenzen reist, stapt in en hoeft niet in of uit te checken. Er zijn geen poortjes, geen ov-chipkaart en geen controle op een vervoerbewijs voor reguliere ritten in de tweede klas.
Gratis zijn:
- Busritten binnen Luxemburg.
- Tramritten binnen Luxemburg.
- Treinritten in de tweede klas binnen Luxemburg.
- De funicular, de kabelspoorverbinding tussen station Pfaffenthal-Kirchberg en het hoger gelegen Kirchberg.
Voor eerste klas treinreizen blijft wel een kaartje nodig. Ook wie verder reist dan de Luxemburgse grens, betaalt voor het buitenlandse deel van de reis. Gratis openbaar vervoer stopt dus in principe aan de grens, al zijn er enkele specifieke uitzonderingen op bepaalde stations en routes.guichet.public+1
Een reiziger uit België, Frankrijk of Duitsland die in Luxemburg werkt, profiteert daardoor wel van gratis vervoer zodra de reis zich binnen Luxemburg afspeelt. Voor het traject in het eigen land blijft een kaartje of abonnement nodig.
Nederland kiest voor hogere tarieven
De tegenstelling met Nederland is scherp. NS verhoogde de treintarieven in 2026 gemiddeld met 6,52 procent. De prijsstijging geldt voor losse treinkaartjes en voor de meeste abonnementen. Ook de OV-fiets werd duurder: de huurprijs ging van 4,65 euro naar 4,80 euro per rit.
De vervoerder stelde dat de verhoging onder meer samenhangt met inflatie. Een eerder geraamde, nog hogere prijsstijging werd na overleg met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat deels over meerdere jaren uitgesmeerd. Daarmee werd de stijging afgezwakt, maar niet voorkomen.
Wie in Nederland zonder abonnement regelmatig de trein neemt, merkt dat direct in de portemonnee. Daarbij komt dat het systeem voor reizigers ingewikkelder is dan alleen een prijskaartje. Er zijn spits- en daluren, verschillende kortingsproducten, flexabonnementen, incheckregels en een toeslag voor sommige trajecten of reisklassen.
Luxemburg heeft die drempel grotendeels weggenomen. Reizen met het openbaar vervoer is daar niet alleen goedkoper, maar ook eenvoudiger: je hoeft vooraf niets te regelen.
Gratis bestaat niet
Toch is het te makkelijk om Luxemburg neer te zetten als een land waar openbaar vervoer werkelijk niets kost. De reiziger betaalt niet bij het instappen, maar de samenleving betaalt wel degelijk.
De Luxemburgse overheid financiert het systeem via de algemene begroting, dus via belastinginkomsten. Volgens de overheid was het openbaar vervoer vóór de invoering van gratis reizen al voor 90 tot 94 procent gesubsidieerd. De stap naar gratis vervoer betekende daarom vooral dat ook het resterende deel van de inkomsten uit kaartverkoop verdween.
De exploitatie is bovendien duur. De begrote operationele kosten voor het Luxemburgse openbaar vervoer bedroegen in 2025 ongeveer 1,1 miljard euro. Daarvan was ongeveer 420 miljoen euro voorzien voor busvervoer, 366 miljoen voor spoor en 18 miljoen voor de tram.
Waarom lukt het daar wel?
Luxemburg is geen Nederland in het klein. Het land heeft veel minder inwoners, een kleiner netwerk en een sterke economie. Daardoor is een landelijk systeem eenvoudiger te organiseren dan in Nederland, waar dagelijks grote reizigersstromen tussen steden, regio’s en grensgebieden bewegen.
Ook de politieke uitgangspositie was anders. Gratis openbaar vervoer maakte deel uit van het Luxemburgse regeringsakkoord van 2018. Het was dus een bewuste keuze om mobiliteit meer uit algemene belastingmiddelen te financieren in plaats van via losse reizigersbetalingen.
Daarnaast kampte Luxemburg met zware files en veel grenspendelaars. De regering zag openbaar vervoer als een instrument om autogebruik minder aantrekkelijk te maken. Als een trein- of busreis geen geld kost en geen ticket vereist, valt voor veel mensen een praktische drempel weg.
Dat betekent niet automatisch dat gratis OV alle mobiliteitsproblemen oplost. Een gratis bus die te weinig rijdt, helpt een forens niet. Een gratis trein zonder plek in de spits evenmin. Investeren in betrouwbaarheid, bereikbaarheid en capaciteit blijft dus minstens zo belangrijk als het afschaffen van tarieven.
Zou gratis treinreizen in Nederland kunnen?
Technisch gezien kan Nederland openbaar vervoer gratis maken. Er is geen natuurwet die voorschrijft dat een treinreiziger altijd moet betalen. De echte vraag is wie de rekening op zich neemt.
Nu betaalt de reiziger een deel rechtstreeks via een kaartje of abonnement. Bij gratis openbaar vervoer zou een groter deel via belastingen, werkgeversheffingen of andere publieke middelen moeten worden opgebracht. Dat kan aantrekkelijk zijn voor frequente reizigers en mensen met een laag inkomen, maar betekent ook dat mensen die weinig of nooit met het OV reizen meebetalen.
Voor Nederland zou volledig gratis treinvervoer waarschijnlijk veel duurder en ingewikkelder zijn dan voor Luxemburg. Het Nederlandse spoor vervoert veel grotere aantallen reizigers en heeft te maken met een intensief netwerk, volle spitsuren en kostbare infrastructuur.
Maar de Luxemburgse vergelijking maakt wel een politieke keuze zichtbaar die in Nederland vaak verborgen blijft. Als de trein moet concurreren met de auto en een rol moet spelen in klimaatbeleid, woningbouw en bereikbaarheid, is het de vraag of een steeds duurder kaartje daarbij past.
- Gratis openbaar vervoer in Luxemburg: zo werkt het — uitleg van de Luxemburgse overheid over gratis bus, tram en tweede klas trein sinds 1 maart 2020.
- De uitzonderingen op gratis reizen in Luxemburg — informatie over eerste klas reizen en grensoverschrijdende trajecten, waarvoor wel betaald kan moeten worden.
- NS: treinkaartje in 2026 gemiddeld 6,52 procent duurder — toelichting van NS op de Nederlandse tariefverhoging per 1 januari 2026.
Lees ook
POPULAIR NIEUWS
Een biertje voor €3 en koffie onder de €2: zo goedkoop zit je op het terras in Zuid-Europa
Het kabinet rekent op 7,6% pensioenverhoging in 2027, maar wie nog niet is ingevaren ziet daar niets van
Overbieden is voorbij: na de snelste rentestijging sinds 2022 staan huizen weer weken te koop
Peildatum 1 januari nadert: 5 dingen die je nu kunt doen om je zorgtoeslag in 2027 te behouden
Denemarken mag buitenlanders weren van vakantiehuizen, Spanje niet: waarom dat verschil er nu toe doet
Ook gewoon spaargeld kan meetellen: dit moet je weten over box 3
Loading