Wat gebeurt er als je geen testament hebt?

Veel mensen schuiven het opstellen van een testament voor zich uit. Logisch, want het gaat over een onderwerp waar je liever niet te lang bij stilstaat. Toch kan het ontbreken van een testament grote gevolgen hebben voor je nabestaanden.

In Nederland bepaalt de wet dan automatisch wie je erfgenamen zijn en hoe je erfenis wordt verdeeld. Dat klinkt overzichtelijk, maar het betekent ook dat jouw persoonlijke wensen niet meetellen.

Als je geen testament hebt, geldt het wettelijk erfrecht. Ben je getrouwd of heb je een geregistreerd partnerschap én kinderen, dan erven je partner en kinderen samen. De langstlevende partner krijgt in de praktijk de bezittingen en schulden, terwijl de kinderen een geldvordering krijgen op die partner. Die vordering wordt meestal pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende ouder.

Dat is bedoeld om de achterblijvende partner financieel te beschermen. Toch sluit deze regeling niet altijd aan bij de situatie of wensen van het gezin. Zeker bij samengestelde gezinnen kan dat tot spanningen leiden.

Woon je samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap? Dan ben je volgens de wet geen erfgenaam van elkaar. Zelfs als je een samenlevingsovereenkomst hebt, verandert dat niet automatisch iets aan de erfopvolging.

Dat betekent dat jouw partner zonder testament buitenspel kan staan. De erfenis kan dan naar ouders, broers, zussen of andere familieleden gaan. Voor veel stellen komt dat als een nare verrassing.

Kinderen erven wel volgens de wet, maar ook daar zit een vaste volgorde aan vast. Kinderen uit een eerdere relatie tellen mee als erfgenaam wanneer er geen testament is. Stiefkinderen en pleegkinderen erven daarentegen niet automatisch; daarvoor is een testament nodig.

Zijn er geen partner of kinderen, dan kijkt de wet naar ouders, broers en zussen, daarna naar grootouders en vervolgens naar overgrootouders. Als niemand aanspraak kan maken op de nalatenschap, gaat die uiteindelijk naar de Staat.

Met een testament kun je afwijken van de standaardregels. Je kunt dan zelf bepalen wie erft, wie je wilt beschermen en hoe je de verdeling wilt regelen. Ook kun je rekening houden met bijzondere gezinssituaties, belastingvragen en de positie van minderjarige kinderen.

Zonder testament ontbreekt die regie. Dat maakt de afwikkeling vaak lastiger, emotioneler en soms duurder. Een goed testament voorkomt misverstanden en geeft duidelijkheid aan de mensen die achterblijven.

Een veelvoorkomend misverstand is dat samenwonen automatisch dezelfde rechten geeft als trouwen. Dat is niet zo. Ook wordt vaak gedacht dat een samenlevingsovereenkomst voldoende is om alles goed te regelen, maar voor erfrecht is een testament vaak alsnog nodig.

Een ander misverstand is dat een partner altijd alles erft. Alleen in specifieke wettelijke situaties is dat zo, en ook dan speelt de samenlevingsvorm een grote rol.