Dementie begint mogelijk al vóór je geboorte: ‘We moeten veel eerder ingrijpen’

Dementie wordt vaak gezien als een ouderdomsziekte, maar steeds meer onderzoek laat zien dat de eerste risicofactoren al veel eerder in het leven ontstaan, zelfs vóór de geboorte. Wetenschappers pleiten daarom voor een radicaal andere aanpak: preventie moet een levenslang proces worden.

Uit een studie uit 2023 van onderzoekers in Zweden en Tsjechië blijkt dat bepaalde omstandigheden rond de geboorte samenhangen met een iets verhoogd risico op dementie later in het leven. Denk aan een korte tijd tussen twee zwangerschappen of een moeder die ouder is dan 35 jaar. Zulke factoren zijn niet altijd te beïnvloeden, maar ze geven wel aan hoe vroeg de basis kan worden gelegd.

Nog opvallender zijn de bevindingen van een internationaal onderzoek uit 2024, gepubliceerd in The Lancet. Daarin stellen experts dat juist de leeftijd van 18 tot 39 jaar cruciaal is. “Jongvolwassenheid is een sleutelperiode waarin we het risico op dementie later aanzienlijk kunnen verkleinen,” zegt neurowetenschapper Francesca Farina.

De lijst met risicofactoren is breed. Ongezonde leefstijl speelt een grote rol: overmatig alcoholgebruik, roken, weinig beweging en sociale isolatie verhogen het risico. Maar ook omgevingsfactoren zoals luchtvervuiling, hersenletsel en gehoor- of gezichtsverlies tellen mee. Daarnaast dragen aandoeningen als obesitas, diabetes, hoge bloeddruk en depressie bij.

Opvallend is dat verschillen in cognitieve vaardigheden vaak al vroeg zichtbaar zijn. Langlopende studies tonen aan dat het denkvermogen op 11-jarige leeftijd sterk samenhangt met cognitieve prestaties op latere leeftijd. Met andere woorden: achteruitgang op oudere leeftijd is niet altijd alleen ‘verval’, maar kan deels voortkomen uit verschillen die al in de jeugd aanwezig waren.

Volgens onderzoekers moeten we dementie daarom anders gaan bekijken. Niet als iets dat pas op hoge leeftijd begint, maar als een proces dat zich over het hele leven uitstrekt. Preventie vraagt om actie op meerdere niveaus: voorlichting en onderwijs voor individuen, betrokkenheid van jongeren in beleid en zelfs nationale strategieën voor hersengezondheid.

Bron: Science Alert