Teek met levensgevaarlijk TBE-virus gaat rond in Europa

Veel Nederlanders kennen Lyme, maar teken kunnen ook het TBE-virus overbrengen: een infectie die hersenvliesontsteking of hersenontsteking kan veroorzaken. Juist dat maakt het onderwerp relevant in de zomervakantie, omdat populaire bestemmingen als Duitsland, Oostenrijk en delen van Scandinavië in risicogebieden liggen.[

TBE staat voor tick-borne encephalitis, in het Nederlands tekenencefalitis. Het gaat om een virusinfectie die via een besmette tekenbeet kan worden overgedragen en die in ernstige gevallen het centrale zenuwstelsel aantast. Volgens het RIVM komt het virus voor in grote delen van Europa, Rusland en delen van Centraal-Azië.

Een belangrijk verschil met Lyme is dat TBE door een virus wordt veroorzaakt, terwijl Lyme een bacteriële infectie is. Bovendien wijst het RIVM erop dat besmetting met TBE direct na de beet kan plaatsvinden, terwijl snelle verwijdering van een teek het risico op Lyme juist wel kan verkleinen.

EenVandaag beschrijft hoe de Nederlandse Erika Bosker na een vakantie in het Zwarte Woud ernstig ziek werd en uiteindelijk vier dagen in coma lag door een TBE-infectie. Haar verhaal laat zien dat eerste klachten kunnen lijken op griep, met hoofdpijn, koorts en misselijkheid, waardoor het gevaar gemakkelijk wordt onderschat.

Het risico speelt vooral voor reizigers die veel buiten zijn. WHO en CDC noemen wandelen, kamperen, fietsen en andere activiteiten in bosrijke of begroeide gebieden als typische situaties waarin mensen met besmette teken in aanraking komen

TBE komt vooral voor in delen van Centraal-, Oost- en Noord-Europa en in een brede gordel richting Azië.Voor Nederlandse reizigers zijn vooral landen als Duitsland, Oostenrijk en Zweden relevant, omdat die zowel populaire vakantiebestemmingen als bekende risicogebieden zijn.

Ook in Nederland is het virus vastgesteld, maar de kans op besmetting blijft volgens het RIVM klein. Epidemioloog Eelco Franz zegt in EenVandaag dat naar schatting ongeveer 1 op de 1.500 teken in Nederland het TBE-virus draagt, tegenover ongeveer 1 op de 5 teken voor Lyme.

Na besmetting kan de incubatietijd volgens de WHO tussen 2 en 28 dagen liggen, meestal 7 tot 14 dagen.De eerste fase bestaat vaak uit aspecifieke klachten zoals vermoeidheid, hoofdpijn, malaise en koorts, waarna een deel van de patiënten ernstigere neurologische klachten krijgt.

In zware gevallen kan TBE leiden tot hersenontsteking of een ontsteking van de hersenvliezen. De CDC benadrukt bovendien dat er geen specifieke medicijnen zijn om TBE te genezen; behandeling is vooral ondersteunend en ernstige patiënten moeten vaak worden opgenomen in het ziekenhuis.

Preventie begint met het vermijden van tekenbeten. WHO, CDC en de Nederlandse GGD adviseren bedekkende kleding, lange mouwen en pijpen, insectenwerende middelen zoals DEET, en het controleren van het lichaam na buitenactiviteiten.

Daarnaast is het verstandig om op paden te blijven, hoog gras en struikgewas zoveel mogelijk te vermijden en geen ongepasteuriseerde melkproducten te gebruiken in risicogebieden, omdat besmetting in zeldzame gevallen ook via rauwe melk kan plaatsvinden.

Voor reizen naar risicogebieden kan vaccinatie verstandig zijn, afhankelijk van bestemming, seizoen en het soort activiteiten. De GGD Reizigersvaccinaties noemt TBE-vaccinatie een overweging voor reizigers naar gebieden waar besmette teken voorkomen; een basisserie bestaat uit drie prikken in maand 0, 1 en 6.

De WHO adviseert vaccinatie breed in gebieden waar de ziekte sterk endemisch is, en EenVandaag meldt dat TBE in Oostenrijk onderdeel is van het nationale vaccinatieprogramma en dat ongeveer 80 procent van de bevolking daartegen is gevaccineerd. Voor Nederland stelt het RIVM juist dat een algemene vaccinatie hier niet nodig is.

Het grote probleem is niet alleen het virus zelf, maar ook de onbekendheid ermee. EenVandaag laat zien dat veel Nederlanders TBE nauwelijks kennen, terwijl zij in de zomer massaal naar gebieden reizen waar het risico aantoonbaar hoger ligt.

Voor redacties en consumentenvoorlichting zit daar een duidelijke nieuwswaarde: TBE is zeldzaam, maar potentieel ernstig, en eenvoudige preventiemaatregelen plus goed reisadvies kunnen het verschil maken.