Waarom heb ik altijd koude voeten

Veel mensen kruipen ’s avonds met ijsklompjes aan hun benen onder het dekbed en vragen zich af: waarom zijn mijn voeten altijd koud – en moet ik me zorgen maken? In de meeste gevallen is het een vervelend, maar onschuldig signaal van een lijf dat vooral zijn vitale organen warm wil houden, al kunnen koude tenen soms ook wijzen op een onderliggend probleem.

Bij dalende temperaturen staat je lichaam voor een simpele rekensom: het warme bloed gaat eerst naar hart, hersenen en andere essentiële organen, pas daarna zijn je voeten aan de beurt. Om warmteverlies te beperken vernauwen de bloedvaten in je tenen, waardoor de doorbloeding soms tot wel een fractie van normaal kan dalen en je voeten als ijsblokken gaan aanvoelen.

Hoe goed dat regelsysteem werkt, verschilt sterk per persoon. Vrouwen en ouderen rapporteren duidelijk vaker koude voeten, waarschijnlijk doordat ze gemiddeld minder spiermassa hebben – spieren produceren warmte – en omdat bloedvaten met de jaren stijver worden.

Koude voeten in een onverwarmde woonkamer zijn één ding, maar ijskoude tenen die niet opwarmen, pijn bij het lopen of wondjes die slecht genezen, kunnen een alarmsignaal zijn. Vernauwde slagaders in de benen, de zogeheten etalagebenen, geven bijvoorbeeld pijn in de kuiten bij inspanning, terwijl diabetes en roken de kleine vaten en zenuwen aantasten en zo de kou verergeren.

Ook het hormoonsysteem speelt mee. Een traag werkende schildklier verstoort de stofwisseling, waardoor je het overal koud hebt, moe bent en sneller aankomt, met ijzige voeten als herkenbare bijzaak. Daarnaast kan bij het fenomeen van Raynaud de bloedtoevoer naar tenen en vingers bij kou of stress tijdelijk zo sterk afknijpen dat ze wit of blauw verkleuren en pijnlijk worden.

Het goede nieuws: aan gewone wintervoeten valt veel te doen, zonder meteen de huisarts te bellen. Warme sokken, goede pantoffels en een kruik in bed klinken weinig revolutionair, maar ze zijn effectief omdat ze simpelweg de warmte vasthouden die je lichaam al maakt.

Wil je de oorzaak aanpakken, dan draait het om beweging en bloedvaten. Wie regelmatig wandelt of fietst, houdt zijn spiermassa op peil en traint als het ware het thermoregulatiesysteem: bloedvaten leren beter te vernauwen én weer te verwijden. Huisarts Wim Opstelten vat het praktisch samen: “Als je niet genoeg beweegt, sukkelt je thermoregulatiesysteem in, inclusief de mogelijkheid om je bloedvaten te vernauwen en te verwijden.”

Gewoontes spelen daarbij een grotere rol dan veel mensen denken. Roken maakt vaten nauwer en stijver, strakke schoenen en benen over elkaar knellen de doorbloeding af en wie de hele dag stilzit achter een laptop, helpt de koude tenen een handje. Zelfs stress kan via een voortdurende ‘alarmstand’ van het zenuwstelsel de kleine vaten laten dichtknijpen, waardoor je voeten kouder aanvoelen dan strikt nodig is.

Toch is het verstandig niet álles af te doen als “winterkwaaltje”. Wie naast koude voeten ook pijn in de benen bij inspanning, verkleurde tenen, gevoelloosheid of slecht genezende wondjes opmerkt, doet er goed aan een huisarts of podotherapeut te raadplegen. Dat geldt ook voor mensen die het hele jaar door extreem kouwelijk zijn of bij wie een traag werkende schildklier, diabetes of hart- en vaatziekten in de familie voorkomen.

Voor de grote groep met vooral hinderlijke, maar onschuldige koude voeten, is de remedie verrassend klassiek: meer bewegen, minder roken, iets vaker de kou in plaats van ertegen vluchten, en ’s avonds gewoon dat warme kruikje onderin bed leggen. Je wordt er misschien geen eend met ingebouwde warmtewisselaar van, maar de kans is groot dat je tenen zich minder vaak als diepvriesproduct zullen gedragen.