Waarom slaappillen je slaapprobleem niet oplossen

De helft van onsslaapt slecht, zo blijkt uit onderzoek van EenVandaag onder bijna 23.000 mensen. Eén op de tien van hen grijpt naar medicijnen op recept om de nacht door te komen. Toch waarschuwen huisartsen en slaapexperts: een slaappil helpt je misschien in slaap, maar de kwaliteit van die slaap is allesbehalve goed.

In Nederland verstrekten openbare apotheken in 2024 aan bijna 1,3 miljoen mensen een benzodiazepine — de meest voorgeschreven groep slaap- en kalmeringsmiddelen. Hoewel dat aantal licht daalt (min 2,6% ten opzichte van 2023), blijft het een enorm getal. Het probleem is dat deze middelen je hersenen als het ware uitschakelen in plaats van echte, herstellende slaap te bieden. Je slaapt minder diep en wordt sneller wakker.

Huisarts Karin Wittkampf, kaderarts GGZ en betrokken bij de herziene NHG-Standaard Slaapproblemen, benadrukt in het AD dat periodes van slecht slapen bij het leven horen. Volgens haar en andere experts is medicatie hooguit een kortetermijnoplossing. Na twee weken treedt tolerantie op: je hebt steeds meer nodig voor hetzelfde effect, en verslaving ligt op de loer.​

De lijst met bijwerkingen van slaappillen is lang. Op korte termijn veroorzaken ze slaperigheid overdag, concentratieproblemen en vergeetachtigheid — alsof je een kater hebt. Op langere termijn zijn de gevolgen ernstiger. Steeds meer studies wijzen op een verband tussen langdurig gebruik van slaapmedicatie en een verhoogd risico op Alzheimer. Daarnaast kunnen bestaande slaapstoornissen zoals slaapapneu juist verergeren door pilgebruik.​

Wie stopt met de medicatie, krijgt de oorspronkelijke slaapproblemen vaak nog heviger terug — het zogenaamde reboundeffect. Zo belanden veel mensen in een vicieuze cirkel.​

De wetenschap is helder: cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-i) is op korte termijn even effectief als medicatie en op de lange termijn zelfs beter. Patiënten vallen sneller in slaap, worden minder vaak wakker en ervaren een hogere slaapkwaliteit. Bovendien is de kans op terugval bij CGT-i aanzienlijk kleiner dan bij farmacotherapie.​

De herziene NHG-Standaard Slaapproblemen adviseert huisartsen dan ook om eerst de oorzaak van de slapeloosheid te achterhalen en een gedragsmatige behandeling aan te bieden, eventueel in samenwerking met een eerstelijnspsycholoog. Simpele aanpassingen in slaaphygiëne — geen schermen voor het slapen, een vast slaapritme, geen cafeïne na 14:00 uur — kunnen al een groot verschil maken.