Watervasten: goed idee, maar 40 dagen is spelen met vuur

Voor de jongere lezers: ooit was carnaval het begin van een periode van 40 dagen van grote soberheid en vasten, in aanloop naar Pasen) Een extreme vorm: 40 dagen water drinken

Artsen als de Duitse diabetoloog Peter Schwarz beschrijven spectaculaire resultaten van strikt watervasten bij mensen met leververvetting en type 2-diabetes: na circa 14 dagen alleen water daalt het vet in lever en alvleesklier sterk, waardoor bloedsuiker verbetert en medicijnen soms (tijdelijk) kunnen worden afgebouwd. In zijn klinische praktijk spreekt hij over meer dan duizend patiënten die onder medische begeleiding zo’n kuur volgden, gecombineerd met dagelijks bewegen. Onderzoek naar langdurig watervasten (meerdere dagen tot weken) laat bovendien duidelijke effecten zien op gewicht, bloeddruk en stofwisseling, mits het gebeurt in een gecontroleerde setting.

Juist omdat er tijdens langdurig vasten zoveel in het lichaam gebeurt – dalende bloeddruk, verandering in hartritme, verschuivingen in elektrolyten – waarschuwen verschillende onderzoeksgroepen nadrukkelijk voor doe-het-zelf-experimenten. Studies naar water-only-diëten melden weliswaar vooral milde klachten (hoofdpijn, vermoeidheid, misselijkheid), maar ook ernstiger bijwerkingen zoals verstoringen van de zuurbalans, afwijkende leverwaarden en botontkalking. Cardiometabole experts aan de Universiteit van Sydney vonden onlangs zelfs een toename van ontstekingsmarkers bij langer watervasten, mogelijk ongunstig voor mensen met hart- en vaatziekten. Vrijwel alle serieuze protocollen hanteren daarom strikte selectiecriteria, dagelijkse medische controles en een zorgvuldig opbouwschema bij het hervatten van eten.

Vanuit die context is 14 dagen onder toezicht al een forse interventie; 40 dagen alleen water drinken gaat ver voorbij wat in de medische literatuur als onderzocht en verantwoord wordt beschouwd. Het religieuze voorbeeld van de Bijbelse veertigdagentijd wordt in de praktijk modern ingevuld met symbolisch vasten (minder alcohol, suiker, sociale media), niet met totale calorieonthouding. Ook Schwarz benadrukt dat watervasten wel “evolutionair normaal”, maar mentaal zwaar is en níet geschikt voor iedereen: mensen met eetstoornissen, zwangeren, kinderen en kwetsbare patiënten vallen expliciet af, en medicatie moet vaak worden aangepast. Bovendien blijken de gemeten gezondheidsvoordelen van langdurig vasten na enkele maanden deels weer te verdwijnen als leefstijl niet structureel verandert.