Waarom je op de fiets een helm moet dragen

De Nederlandse overheid bemoeit zich diepgaand met ons persoonlijk leven. Vanaf wanneer mag je drinken? Hoe hoog moet een deur zijn? Van alles. Maar miljoenen Nederlanders mogen rondrijden zonder een fietshelm en dat is toch wel buitengewoon stom.

Slechts vijf procent van de Nederlandse fietsers draagt een helm. De cijfers laten zien dat dat een opmerkelijk slecht idee is.

Nederland is fietsland — en tegelijk een land waar fietsers hun hoofd nauwelijks beschermen. Slechts vijf procent zet een helm op, terwijl de wetenschap er glashelder over is: een helm verkleint de kans op dodelijk hoofdletsel met 71 procent.

De vraag is niet langer óf een helm helpt, maar waarom we hem niet opzetten.

Het onderzoek is consistent. Wie een fietshelm draagt, heeft 60 procent minder kans op ernstig hoofd- en hersenletsel en 71 procent minder kans op fataal hoofdletsel.2 Een meta-analyse uit 2018, recent opnieuw aangehaald door het RIVM, bevestigt diezelfde 71 procent.6 Vertaald naar de Nederlandse situatie: bij universeel helmgebruik zouden er jaarlijks 100 tot 110 verkeersdoden en tussen de 1.700 en 1.900 ernstig gewonden minder vallen.

Het hardnekkige beeld dat helmen vooral helpen bij botsingen met auto’s klopt niet. De meeste fietsongevallen gebeuren zónder tegenpartij: een natte tegel, een stoeprand, een moment van onoplettendheid. Juist tegen die laagenergetische valpartijen biedt een helm uitstekende bescherming, concludeert traumachirurg Van den Brand. Zou iederéén een helm dragen, dan kon de helft van alle hersentrauma’s na fietsvalpartijen worden voorkomen.

In 2021 werd ruim één op de zes fietsslachtoffers behandeld voor hersenletsel — 11.700 mensen. Onder 55-plussers liep zelfs één op de vijf hersenletsel op.

De trend over het laatste decennium: een stijging van 27 procent.5 De opkomst van de e-bike — sneller, zwaarder, vaker bestuurd door ouderen — speelt daarin een hoofdrol.

In 2023 belandden zo’n 14.100 mensen op de spoedeisende hulp na een ongeval met een elektrische fiets; bij een kwart was er sprake van traumatisch hersenletsel.

Slechts vijf procent van de Nederlandse fietsers draagt een helm; bij 75-plussers is dat ongeveer een kwart. Het kabinet wil dat het vrijwillige helmgebruik in 2035 op 25 procent ligt. Daarmee blijft Nederland ver achter bij landen waar de helm allang ingeburgerd is, zoals Denemarken, Zweden en Australië. SWOV-onderzoeker Wendy Weijermars vat het droog samen: een helm kan letterlijk het verschil maken tussen leven en dood.

Een helm voorkomt geen ongelukken. Goede fietspaden, gescheiden infrastructuur en betere zichtbaarheid blijven essentieel. Maar die oplossingen kosten jaren en miljarden. Een helm opzetten kost vijf seconden. In de praktijk, zegt VeiligheidNL-directeur Aries, is het simpelweg de snelste manier om ernstig letsel te voorkomen — zeker omdat de meeste ongelukken zonder tegenpartij gebeuren.

•60 procent minder kans op ernstig hersenletsel.

•71 procent minder kans op dodelijk hoofdletsel.

•Bij universeel helmgebruik: ~100 verkeersdoden en bijna 2.000 ernstig gewonden minder per jaar.

•Vooral effectief bij eenzijdige valpartijen — de meest voorkomende fietsongelukken.

•Extra belangrijk voor kinderen, ouderen en e-bikers.

De conclusie is bijna oncomfortabel eenvoudig: wie fietst zonder helm, neemt een risico dat met één handeling — letterlijk in vijf seconden — voor twee derde verdwijnt.