Barentsburg als bruggenhoofd: waarom Svalbard nu strategischer is dan Groenland voor NAVO en Rusland

Svalbard, niet Groenland, is op dit moment het spannendste NAVO-eiland in het Noordpoolgebied, omdat Rusland er al decennialang stevig aanwezig is en de spanningen nu snel oplopen.​​

Vergeet Groenland: wie wil begrijpen hoe broos de rust in het Noordpoolgebied is, moet naar Svalbard kijken, de Noorse eilandengroep halverwege tussen het vasteland en de Noordpool, schrijft de Wall Street Journal. Het is NAVO-gebied, maar in het mijnstadje Barentsburg wappert de Russische vlag, worden salarissen in roebels uitbetaald en kijken bewoners naar Russische staatszenders.​

Svalbard is een geopolitisch rariteit. Een verdrag uit 1920 gaf Noorwegen soevereiniteit, maar staat burgers uit tientallen landen toe om er te wonen en economische activiteiten te ontplooien, zolang de eilanden niet voor “oorlogszuchtige doeleinden” worden gebruikt. Precies in die ruimte manoeuvreert Moskou: officieel draait Barentsburg op verlieslatige steenkool, feitelijk houdt Rusland er een symbolische én strategische voet tussen de deur.​

Die strategie wordt belangrijker nu het Arctische ijs smelt en het gebied militair én economisch in waarde toeneemt. Ten oosten en noorden van Svalbard liggen inmiddels bijna twee dozijn Russische bases, terwijl de Noorse regering haar greep op het gebied versterkt met extra maritieme patrouilles en een “Total Defence Year”, waarin zelfs vissers en schoolkinderen worden betrokken bij weerbaarheid en paraatheid.​

Ondertussen verhardt de sfeer. Na de Russische invasie in Oekraïne droogde het informele contact tussen het Noorse Longyearbyen en het Russische Barentsburg op. De lokale samenwerking, ooit een visitekaartje van “vreedzame co-existentie” op NAVO-grond, is vervangen door wantrouwen en sancties.​

Noorwegen balanceert nu op een dun koord. Plaatst het toch militair materieel op Svalbard, dan beschouwt Moskou dat als een schending van het verdrag – en dreigen tegenmaatregelen in een regio waar de Russische Noordelijke Vloot en ’s werelds grootste nucleaire arsenaal binnen vaarafstand liggen. Laat Oslo alles bij het oude, dan blijft er een Russisch bruggenhoofd midden in NAVO-gebied, precies op de route tussen Kola en de Atlantische Oceaan.​

Svalbard laat zien dat de nieuwe Koude Oorlog niet in Berlijn of Kiev begint, maar in een dunbevolkte archipel waar de toendra onder de permafrost vol grondstoffen zit – en de stilte bedrieglijk is.​​