Coup tegen Poetin? Onvrede groeit

Poetin is nog niet direct in een staatsgreep verwikkeld, maar de combinatie van militair falen, elite‑moeheid en digitale repressie maakt een interne machtsstrijd wel realistischer dan een jaar geleden.

In Moskou fluistert men steeds openlijker over een mogelijke coup tegen Vladimir Poetin. Niet uit de hoek van liberale opposanten, maar juist onder zijn trouwste voorstanders van de oorlog in Oekraïne. De toon op Russische staats-tv en in pro‑oorlogs‑Telegramkanalen is opvallend somber: militair falen, gigantische verliezen en voortdurende Oekraïense droneslagen op oliehavens en wapenfabrieken ondermijnen het aura van onoverwinnelijkheid rond het Kremlin.

Daarbovenop komt de digitale kramp. Rusland bereidt een vergaande blokkade van Telegram voor en dwingt burgers richting MAX, een door de staat gecontroleerde super‑app zonder echte bescherming van communicatie. In diverse steden, waaronder Moskou, zijn de afgelopen weken mobiele netwerken en internetverkeer herhaaldelijk verstoord. Dat voedt geruchten dat het Kremlin vooral bang is voor zijn eigen bevolking – en voor interne rivalen die via sociale media steun kunnen mobiliseren.

Toch is een acute coup op dit moment weinig waarschijnlijk. Poetin controleert nog altijd veiligheidsdiensten, Nationale Garde en het staatsapparaat, terwijl de verschillende machtsclans elkaar in evenwicht houden. Wat wél verandert, is de sfeer: invloedrijke pro‑oorlogsstemmen noemen de oorlog een “mislukking” en analisten signaleren dat delen van de elite dromen van een deal die Poetin zelf niet wil sluiten.

De grote vraag is niet óf, maar wannéér deze sluimerende onvrede zich vertaalt in een echte machtsstrijd – en of dat van binnenuit komt, of pas na een nieuwe militaire vernedering.

Telegram is momenteel de populairste berichtenapp in Rusland, zowel bij gewone Russen als bij militairen, bloggers en zelfs regeringsfunctionarissen. De autoriteiten knijpen de app al weken af, met uitval en vertragingen, en volgens Russische en westerse analisten ligt een vrijwel volledige blokkade rond 1 april in het verschiet.

Tegelijk duwt het Kremlin gebruikers richting MAX, een door techbedrijf VK ontwikkelde “super‑app” zonder end‑to‑end‑encryptie. De app is inmiddels verplicht vooraf geïnstalleerd op alle nieuwe telefoons, en wordt gepromoot als veilige, patriottische tegenhanger van “onbetrouwbare” westerse platforms als WhatsApp en Telegram.

Volgens digitale‑rechtenorganisaties fungeert MAX in praktijk als surveillancetool: metadata, contacten en zelfs locatiegegevens kunnen met de staat worden gedeeld, terwijl de app ook wordt ingezet in door Rusland bezette Oekraïense gebieden om communicatie en propaganda te controleren. De recente internet‑blackouts in Moskou en andere steden tonen hoe de overheid via een combinatie van blokkades én een “witte lijst” van toegestane diensten (waaronder MAX) de digitale ruimte naar Chinees model probeert dicht te spijkeren.

Politiek zegt dat vooral dit: Poetins systeem vertrouwt burgers zó weinig dat het privé‑communicatie stap voor stap wil nationaliseren. Dat ondergraaft op termijn de loyaliteit van juist die groepen – militairen, bloggers, ondernemers – op wie zijn macht leunt.