De derde route die iedereen over het hoofd ziet: zó kan het kabinet zonder PRO én zonder BBB aan een meerderheid komen"

Het politieke commentaar heeft de zomer teruggebracht tot een dilemma van twee opties. Óf premier Jetten sluit een deal met Jesse Klaver van PRO en gaat "over links" de winter in, óf hij haalt bakzeil op het stikstofpakket en koopt de elf senaatszetels van BBB. Wat vrijwel iedereen over het hoofd ziet: er is nog een derde route. Krapper, ingewikkelder, en met een verrassend Kamerlid als sluitpost. Maar hij bestaat.

De rekensom die politiek Den Haag al weken herhaalt is simpel. Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA heeft 66 zetels in de Tweede Kamer en 22 in de Eerste. Voor een meerderheid zijn 76 en 38 zetels nodig. Dat betekent 10 zetels tekort links van het Binnenhof en 16 zetels tekort aan de overkant. PRO levert in één klap 20 én 14, BBB levert 3 én 11. Elke andere partij op zichzelf is te klein.

Vandaar de gestolde beeldvorming: links of rechts, kiezen of hangen. Bij het begrotingsoverleg deze week ontving de premier de fractievoorzitters van JA21, PRO, ChristenUnie, 50PLUS en SGP. BBB kreeg vorige week alsnog een uitnodiging nadat het kabinet die eerder "niet zinvol" had genoemd. Meer smaken lijken er niet.

Toch komt de coalitie in de Tweede Kamer al aan een meerderheid zonder een van beide grote spelers. Met de negen zetels van JA21 en de drie van SGP zit het kabinet op 78. Reken de drie van de ChristenUnie erbij en het staat op 81. Dat is de veilige route in de Tweede Kamer, ook zonder PRO en zonder BBB.

Het pijnpunt ligt in de Eerste Kamer. Daar zijn 38 zetels nodig en de coalitie heeft er 22. Om aan die 38 te komen zonder PRO en zonder BBB moet het kabinet elke andere fractie die niet PVV of Forum is aan tafel krijgen.

Dat brengt de teller op 38. Precies de meerderheid. Met één afvaller is het meteen weer voorbij. En omdat de fractie-Beukering en de fractie-Van Gasteren voortkomen uit afsplitsingen van BBB, is die afhankelijkheid politiek gevoelig. Wie te hard in de landbouwportefeuille snijdt, verliest zomaar twee zetels aan die kant van het spectrum.

Er is een tweede lezing van de derde route waarin het kabinet iets meer lucht heeft. Dan haalt het niet zeven kleinere partijen tegelijk binnen, maar zes plus één linkerflankpartij — de Partij voor de Dieren (2) of de SP (3). Dan komt de coalitie op 38 of 39 en zijn de eenmansfracties niet meer per stuk beslissend. Prijs: op sociaal-economische onderwerpen zal het kabinet naar links moeten schuiven waar het richting JA21 en SGP juist naar rechts trekt.

Voor de begroting van 2027 is dat een cirkelredenering. Wie tegelijk JA21 én de PvdD wil binnenhouden, moet in het belastingplan twee tegenovergestelde koersen inpassen. Denk aan een zwaardere heffing op vermogen (PvdD wil dat, JA21 juist niet) naast het schrappen van erfbelasting op familiebedrijven (JA21-agenda, PvdD-taboe). Elke schuif naar de een is een klap voor de ander.

De derde route is geen vluchtroute waar Jetten stiekem op werkt. Het is de route die het kabinet dwingt om per dossier een aparte meerderheid te bouwen, in plaats van één grote deal met PRO of BBB te sluiten. Precies wat de premier al maanden zegt te willen: brede steun van minstens honderd zetels in de Tweede Kamer, met wisselende partners.

Het probleem is dat "brede steun" op papier een chic verkooppraatje is, maar in de senaat een centimeterwerk waarin één afgesplitste eenpitter met een slecht humeur de begroting kan laten sneuvelen. De regels van een minderheidskabinet zijn hard: elke wet, elke belastingmaatregel, elk stikstofbesluit moet 38 zetels vinden. Wie denkt dat het kabinet in het geheim aan een middenroute timmert, moet weten hoe smal die is.