Het Lidewij‑effect: hoe een warme elitejeugd uitmondde in extreem rechtse opvattingen

maandag, 30 maart 2026 om 6:09

Hoe wordt een keurig gymnasiemeisje uit een warm, muzikaal gezin het gezicht van de radicaalste partij in de Tweede Kamer? Die vraag dringt zich op bij Lidewij de Vos, sinds vorig jaar lijsttrekker van Forum voor Democratie en architect van het zogeheten ‘Lidewij‑effect’: forse winst bij de Tweede Kamer‑ én gemeenteraadsverkiezingen. Dat onderzcht NRC

De Vos komt niet uit de periferie, maar uit de bovenlaag van de. kenniselite. Beide ouders promoveerden in de theoretische natuurkunde aan de Universiteit van Amsterdam en werken bij Shell; Lidewij zelf slaagt op haar zestiende cum laude voor het Haagse Sorghvliet Gymnasium, studeert Molecular Life Sciences in Utrecht en volgt tegelijk het conservatorium. Thuis is er discipline, muziek, ambitie – geen klassiek anti‑systeemmilieu, maar een omgeving die zelfvertrouwen en intellectuele eigenzinnigheid aanwakkert.

Cruciaal is de schaduw van haar grootvader Wim Rietdijk, natuurkundige en cultuurfilosoof, ooit door de Volkskrant „de grootste non‑conformist van denkend Nederland” genoemd. Hij propageert vergaande ideeën over immigratie, eugenetica en ‘kwaliteitsverbetering van de mens’ en ontwikkelt een eigen politiek programma dat opvallend dicht in de buurt komt van de remigratie‑agenda die De Vos nu verdedigt. Waar haar oom de nadruk legt op nurture en ongemakkelijk terugkijkt op opa’s „half‑racistische” stellingen, lijkt Lidewij juist gefascineerd door diens compromisloze rationalisme.

Niet woede op het systeem, maar een zelfverzekerde kenniselite‑jeugd blijkt de voedingsbodem voor haar harde agenda.

Die voedingsbodem ontmoet in 2016 en 2017 een voertuig: Forum voor Democratie. Als tiener vindt De Vos de PVV „one issue” en „kort door de bocht”, maar het Oekraïne‑referendum en de campagne van Thierry Baudet wekken haar politieke bewustzijn. Ze sluit zich aan bij JFVD, belandt via de FVD‑zomeracademie direct in de ‘incrowd’ en groeit in tien jaar uit van muurbloempje op de achtergrond tot partijleider. Kenmerkend: ze uit zelf geen extreme quotes, maar verdedigt consequent kandidaten met extreemrechtse of gewelddadige dossiers en bagatelliseert omstreden buitenlandse contacten.

Radicaal in cijfers

Sinds De Vos lijsttrekker is, groeit FVD in de Tweede Kamer van drie naar zeven zetels; bij de gemeenteraadsverkiezingen stijgt de partij van 47 naar bijna 300 zetels. Die electorale sprong maakt haar in één klap onmisbaar binnen de radicaal‑rechtse zuil. Tegelijk staat ze inhoudelijk vaak haaks op de dominante wetenschap, bijvoorbeeld met het stikstofboek ‘Niemand in de cockpit’, waarin zij en Baudet de impact van stikstof op de natuur sterk relativeren – tegen de analyse van onder meer hoogleraar Wim de Vries in.

Opvallend is haar hardnekkige loyaliteit. Waar prominente Forum‑figuren na racistische JFVD‑appjes vertrekken, kiest De Vos ervoor zich openlijk achter Baudet en de partij te scharen. Ook later weigert ze afstand te nemen van veroordeelde kandidaten of complotachtige denkbeelden in de partijboeken. Dat patroon suggereert geen plotselinge radicalisering, maar een gestage verstrengeling: tussen familie‑erfenis en Forum‑wereldbeeld, tussen persoonlijke ambitie en de belofte van een „prachtige wereld” waaruit je liever niet ontwaakt.