Hoe Israël de steun van Amerika en Europa verspeelt

Het kwam als een donderslag, op de dag van de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen. President Trump kondigde op Fox News aan dat de VS eind dit jaar stoppen met de jaarlijkse militaire steun aan Israël, ongeveer 3,8 miljard dollar. Israëlische functionarissen dachten nog dat ze onderhandelden over een verlenging van de afspraak, die tot en met 2028 loopt.

Hoe hard die breuk in de praktijk wordt, is nog onduidelijk. Defensiedeskundigen verwachten vooral een verschuiving: de steun verhuist van Buitenlandse Zaken naar het Pentagon, met minder toezicht van het Congres. Maar het politieke signaal is onmiskenbaar.

Decennialang was steun aan Israël in Washington vanzelfsprekend, over partijgrenzen heen. Tussen 2023 en 2025 ging er nog zo'n 17 miljard dollar aan militaire hulp naartoe.

Die vanzelfsprekendheid is weg. Inmiddels heeft 62 procent van de Amerikanen een ongunstig beeld van de Israëlische regering. In februari sympathiseerde 41 procent meer met de Palestijnen en 36 procent meer met de Israëli's. Drie jaar eerder was dat nog 31 tegen 54 procent.

De oorlog tegen Iran gaf de doorslag. Veel Amerikanen vinden dat hun land door de kleinere bondgenoot een kostbaar conflict is ingetrokken. Bij de midterms verloren de Republikeinen zowel het Huis als de Senaat. Vicepresident JD Vance noemde de relatie met Israël veranderen daarna een van de belangrijkste wensen van kiezers. Trump zelf sprak van een grote afkeer van Israël.

Premier Netanyahu heeft daar zelf aan bijgedragen. Na zijn terugkeer in 2009 koos hij openlijk de kant van de Republikeinen. In 2015 hekelde hij in het Congres de Iran-deal van president Obama, buiten het Witte Huis om. Bij zijn toespraak in 2024 bleven zo'n vijftig Democraten weg of liepen ze weg.

Zelfs de machtige pro-Israëllobby Aipac werd een blok aan het been. De lobby stak zo'n 70 miljoen dollar in de midterms, maar meerdere kandidaten die zij bestreed, wonnen toch.

In Europa is het beeld wisselender. De publieke opinie is uitgesproken negatief, en Nederland hoort bij de kritischste landen. Hier heeft 76 procent een ongunstig beeld van Israël, bijna de helft zelfs een zeer ongunstig beeld. In Duitsland is dat 73 procent, in het Verenigd Koninkrijk 69 en in Frankrijk 68 procent.

De politiek volgt maar deels. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk erkenden in september 2025 de staat Palestina. Een Europees burgerinitiatief om het associatieverdrag met Israël volledig op te schorten, haalde ruim 1,1 miljoen handtekeningen. De Europese Commissie moet vóór 12 mei 2027 reageren.

Maar Berlijn houdt de deur dicht. Bondskanselier Merz sluit opschorting van het verdrag categorisch uit. Duitsland gaf in het tweede kwartaal van 2026 zelfs voor ruim 735 miljoen euro aan exportvergunningen voor militair materieel af.

Nederland zit ertussenin. Sinds 22 september geldt een verbod op invoer en verkoop van goederen uit illegale Israëlische nederzettingen. Extra maatregelen neemt het kabinet-Jetten niet. De premier zet liever druk via een breed Europees front.

In Israël probeert partijleider Gadi Eisenkot een coalitie te smeden om Netanyahu te vervangen. Oud-diplomaten denken dat een nieuwe regering die weer beide Amerikaanse partijen opzoekt, de schade kan beperken.

Toch zijn de grenzen duidelijk. Oud-ambassadeur Michael Oren verwacht dat Israël zich ook onder een andere premier niet terugtrekt uit Libanon of Gaza. En het nieuwe Democratische Congres kan hoorzittingen afdwingen en steunpakketten kritisch bevragen, al blijft Trumps veto een rem.

De vraag is dus niet meer óf de relatie verandert, maar hoe ver de bondgenoten bereid zijn te gaan.