Waarom Nederland uitgeprocedeerde jongeren niet zomaar kan uitzetten

Na het geweld in Arnhem wil burgemeester Ahmed Marcouch dat uitgeprocedeerde jongeren sneller het land verlaten. Een begrijpelijke eis. Maar tussen ‘u moet vertrekken’ en een daadwerkelijke uitzetting ligt een kloof die met een stevige uitspraak niet verdwijnt.

De politie hield acht verdachten van 17 tot 20 jaar aan. Marcouch spreekt over een groep voornamelijk Syrische asielzoekers, van wie sommigen zijn uitgeprocedeerd. Dat betekent dus niet dat alle betrokkenen minderjarig zijn, of allemaal geen recht meer hebben om hier te blijven.

De belangrijkste blokkade is opvallend concreet: gedwongen terugkeer naar Syrië is momenteel niet mogelijk. Vrijwillig teruggaan kan wel. Daardoor kan iemand een afwijzing en een terugkeerbesluit krijgen, zonder dat Nederland dat vertrek daadwerkelijk kan afdwingen.

Een vertrekplicht is geen vliegticket. Een besluit over verblijf en de mogelijkheid om iemand terug te brengen zijn twee verschillende zaken.

Ook bij andere herkomstlanden is uitzetten geen eenzijdig Nederlands besluit. Het ontvangende land moet meewerken. Sommige landen accepteren alleen onderdanen die zelf willen terugkeren. Als iemand zijn identiteit of nationaliteit verhult, wordt het bovendien moeilijker vervangende reisdocumenten te krijgen. Of dat bij de Arnhemse verdachten speelt, is niet vastgesteld.

Voor alleenstaande minderjarigen geldt nog een voorwaarde: er moet geschikte opvang zijn in het land van terugkeer. Dat moet worden onderzocht en zo nodig geregeld. Geen verblijfsvergunning krijgen betekent voor een minderjarige dus niet automatisch dat hij meteen kan worden teruggestuurd.

Die bescherming kan botsen met de begrijpelijke wens om na geweld snel in te grijpen. Maar het is geen vrijstelling van verantwoordelijkheid; het is een voorwaarde voor terugkeer.

Omdat vreemdelingenbewaring geen straf is. Ze is bedoeld om iemand beschikbaar te houden voor vertrek, mag alleen onder voorwaarden worden opgelegd en is een laatste middel. Je kunt haar niet simpelweg gebruiken als vervanging van strafrechtelijk optreden.

Voor Syriërs is bewaring met het oog op vertrek momenteel alleen mogelijk als er, naast de vereiste gronden, een route naar een ander land is. Denk aan overdracht aan een ander Europees land dat verantwoordelijk is voor de asielaanvraag.

Geweld kan wel degelijk strafrechtelijk worden aangepakt. In Arnhem wordt een van de aangehouden verdachten verdacht van poging tot doodslag. Het onderzoek moet uitwijzen wie waarvoor verantwoordelijk is.

Daar zit de kern: strafrecht en terugkeerbeleid moeten allebei werken, maar het ene vervangt het andere niet. Wie ‘gewoon uitzetten’ zegt, moet ook vertellen hoe. Naar welk land, met welke medewerking en, bij een alleenstaande minderjarige, naar welke opvang?

Zonder antwoord daarop blijft de ferme taal precies dat: taal. De straat wordt er niet veiliger van.