Uitstelgedrag is helemaal niet zo erg: zo gebruik je het in je voordeel

De regen tikt zachtjes tegen het raam. Je thee is al lang koud en er ligt nog steeds een hele stapel werk op je te wachten. In plaats daarvan dwaal je af naar domme youtube-filmpjes of nutteloze vragen aan ChatGPT. Allemaal tijdverspilling of eigenlijk gewoon uitstelgedrag. Maar wat als die verloren tijd helemaal niet zo verloren is?

Tegenwoordig heeft uitstelgedrag een slechte reputatie. Psychologen linken het aan stress, onzekerheid en zelfs depressie. Zelfhulpboeken roepen op om er onmiddellijk mee te stoppen. Maar zo erg is het misschien wel niet.

In de middeleeuwen bestond er namelijk een andere kijk op wat wij nu luiheid noemen. Het begrip werd toen aangeduid met het Griekse woord acedia: een complexe mix van verveling, somberheid en innerlijke onrust. Het ging niet om niets willen doen, maar om het gevoel dat je wéét wat je moet doen en er toch geen grip op krijgt.

De Italiaanse dichter Dante Alighieri beschreef dit treffend in zijn werk De goddelijke komedie. Volgens hem kan verveling je verdoven, waardoor je vatbaar wordt voor oppervlakkige afleiding. Je raakt verstrikt in bezigheden die aantrekkelijk lijken, maar uiteindelijk leeg blijken.

Toch zagen middeleeuwse denkers dit niet alleen als een probleem. Ze beschouwden zulke momenten ook als kansen, mits je er bewust mee omgaat.

De sleutel ligt niet in het vermijden van uitstelgedrag, maar in hoe je het benut. Volgens theoloog Bernard of Clairvaux lijkt het leven op een lange, hobbelige marathon. Je kunt simpelweg niet constant op volle snelheid presteren. Er zijn dagen van traagheid, twijfel en afleiding en die horen erbij.

Het verschil zit in alert blijven. Zelfs in ogenschijnlijk nutteloze momenten kan iets waardevols ontstaan. Dante zelf ervoer dat toen hij tijdens een periode van neerslachtigheid toevlucht zocht in boeken. Wat begon als afleiding, groeide uit tot een levensveranderende ontdekking: een liefde voor filosofie en schrijven.

Middeleeuwse verhalen zitten vol met dit idee. Heldhaftige figuren dwalen, raken afgeleid en verliezen hun richting om juist daardoor tot diepere inzichten te komen. Afdwalen blijkt geen zwakte, maar een omweg naar zelfkennis.

Dat betekent niet dat je taken eindeloos kunt blijven uitstellen. Die stapel werk verdwijnt niet vanzelf. Maar het suggereert wel dat niet elke pauze productief hoeft te zijn om waardevol te zijn.

Misschien is uitstelgedrag soms gewoon een mentale tussenstop. Een manier waarop je brein ademhaalt, nieuwe verbindingen legt en onverwachte ideeën laat ontstaan.

Dus die middag waarin niets lukt? Die is misschien minder verspild dan je denkt. Zelfs op een doelloze Wikipedia-pagina kan, met een beetje geluk, iets opduiken dat je verder brengt dan je planning ooit had voorzien.

Bron: The Guardian