Waarom het juist slim is om je te conformeren aan de groep

Iedereen kent het beroemde fragment uit Candid Camera waarin mensen een lift instappen. Zodra de andere passagiers zich plotseling omdraaien en met hun gezicht naar de achterwand gaan staan, doet de nieuwkomer al snel hetzelfde. Het is grappig, maar ook ongemakkelijk. Waarom volgen we de groep, zelfs als dat nergens op slaat?

Die beroemde scène was geïnspireerd op de experimenten van de Amerikaanse psycholoog Solomon Asch uit de jaren vijftig. Hij liet proefpersonen een eenvoudige opdracht uitvoeren: bepaal welke van drie lijnen even lang is als een voorbeeldlijn. Alleen zat er een addertje onder het gras. Alle deelnemers behalve één waren acteurs die expres het verkeerde antwoord gaven. De echte proefpersoon moest als laatste antwoorden.

De uitkomst werd legendarisch. Driekwart van de deelnemers ging minstens één keer mee met de groep, ondanks dat het juiste antwoord overduidelijk was. Het leek het bewijs dat mensen irrationele kuddedieren zijn. Maar dat is te simpel gedacht.

Vervolgonderzoek laat zien dat conformeren vaak juist een verstandige strategie is. Bij ingewikkeldere opdrachten, waarbij het juiste antwoord minder duidelijk is, gebruiken mensen de mening van anderen als extra informatie. Zelfs als ze alleen, anoniem en zonder sociale druk een beslissing nemen, laten ze zich beïnvloeden door wat de meerderheid denkt. Niet omdat ze erbij willen horen, maar omdat ze vermoeden dat de groep misschien iets weet wat zij missen.

Psychologen onderscheiden daarom twee vormen van conformiteit. De eerste is sociale druk: meedoen om niet buiten de groep te vallen. De tweede is informatie zoeken: de meerderheid gebruiken als kompas wanneer de situatie onzeker is.

Conformiteit is daarmee geen zwakte, maar een menselijke eigenschap met twee kanten. Ze helpt ons samen te werken, kennis te delen en snel beslissingen te nemen. Tegelijk kan het gevaarlijk worden als groepen afwijkende meningen onderdrukken of zichzelf blindelings gelijk geven.

De uitdaging is dus niet om conformisme uit te bannen, maar om een omgeving te creëren waarin mensen zich veilig voelen om de groep tegen te spreken. Juist dan wordt de wijsheid van de massa echt waardevol.

Bron: Psychology Today