Er staat een grote pandemie te gebeuren in de vorm van antimicrobiële resistentie

Niet een vleermuis of een markt in een verre stad, maar een gewone stal kan het startpunt zijn van de volgende wereldwijde gezondheidscrisis. De boosdoener is geen nieuw virus, maar een bacterie die nergens meer voor wijkt.

Antimicrobiële resistentie is de saaiste dodelijke bedreiging die er bestaat. Geen lockdowns, geen persconferenties, alleen een langzaam oplopende teller. Toch is de prognose ronduit somber: in 2050 sterven naar verwachting 1,91 miljoen mensen per jaar rechtstreeks aan een infectie die niet meer op antibiotica reageert. Opgeteld over de periode 2025-2050 gaat het om zo'n 39 miljoen doden.

De motor onder die cijfers draait deels in de veehouderij. In grote delen van Zuidoost-Azië krijgen gezonde dieren routinematig lage doses antibiotica om sneller te groeien. Precies dat halfslachtige gebruik selecteert bacteriën die de middelen overleven.

Hier gaat het publieke debat vaak mis. De grootste dreiging zit niet in het stukje vlees op uw bord: verhitting maakt bacteriën onschadelijk. Het risico zit in de omgeving eromheen. Mest, afspoelend water en bodem verspreiden resistente bacteriën en hun resistentiegenen, en wie dagelijks met de dieren werkt loopt het meeste risico.

Daarnaast speelt een tweede, apart probleem: residuen. Dat zijn achtergebleven sporen van diergeneesmiddelen in vlees, melk of eieren. Residu en resistentie worden vaak op één hoop gegooid, maar ze vragen om totaal verschillende maatregelen — en juist die verwarring vertraagt effectief beleid.

Op dit dossier is Nederland een van de betere leerlingen van de klas. De verkoop van antibiotica voor landbouwhuisdieren lag in 2025 ruim 77 procent lager dan in het referentiejaar 2009. Colistine, een laatste redmiddel in de menselijke geneeskunde, wordt in de varkenshouderij sinds 2020 met bijna twee derde minder ingezet.

Maar de daling is geen automatisme. In de vleeskuikensector steeg het gebruik in 2025 juist met bijna een kwart ten opzichte van een jaar eerder. En in de ziekenhuizen kruipen de resistentiecijfers omhoog: bij bacteriën die ernstige urineweginfecties veroorzaken is een groter deel ongevoelig geworden, en artsen grijpen vaker naar laatste-redmiddelen.

De volgende pandemie kondigt zich dit keer met jaren voorsprong aan. Dat is de luxe die we bij corona niet hadden — en meteen ook het gevaar, want een dreiging die geen haast heeft, krijgt zelden voorrang.