Toen ze dood ging was ze onkreukbaar en bijna heilig. Nu ze een tijdje dood is, blijkt dat het toch een tikkeltje ingewikkelder te zijn. Hoe een zorgvuldig opgebouwd imago van plicht en integriteit alsnog wordt aangetast door één zwijgende blinde vlek: de manier waarop Elizabeth haar zoon Andrew decennialang de hand boven het hoofd hield.
Koningin Elizabeth II zou vandaag honderd jaar zijn geworden – in Groot-Brittannië een moment voor vlaggen, documentaires en nostalgie. Decennialang was zij de belichaming van onwrikbaar plichtsbesef: vijftien premiers, een wereldoorlog in het geheugen, een pandemie op hoge leeftijd, en tot haar laatste dagen rode koffers met staatsstukken naast het bed. Voor miljoenen Britten viel “Britishness” samen met haar gezicht.
Tegelijkertijd hangt er over haar eeuwdag een steeds donkerder schaduw: de affaire rond haar zoon Andrew. Historicus Andrew Lownie toont in zijn boek Entitled: The Rise and Fall of the House of York hoe Andrew al in zijn jaren als handelsgezant verweven raakte met dubieuze zakenlieden en uiteindelijk met zedendelinquent
Jeffrey Epstein, veel intensiever dan het paleis ooit toegaf. Het beeld van de wereldvreemde prins wordt daarmee dat van een machtige royal die zijn positie gebruikte voor eigen gewin.
Een honderdjarige koningin en één onvergeeflijke blinde vlek
Vandaag zou koningin Elizabeth II honderd zijn geworden, de vrouw die voor miljoenen het toonbeeld was van stabiliteit, plichtsbesef en discretie. Zeventig jaar lang gold ze als de vorstin zonder smet, een rots in de branding van een wankelende monarchie. Maar uit nieuwe boeken en onderzoeken rijst een ongemakkelijker beeld op: dat van een moeder die haar problematische zoon Andrew liever beschermde dan corrigeerde, zelfs toen zijn vriendschap met Jeffrey Epstein en beschuldigingen van seksueel misbruik al jaren rondzoemden. De vraag die op haar eeuwdag blijft hangen: heeft haar zwijgen haar nalatenschap blijvend beschadigd?
In die reconstructie duikt steeds opnieuw één ongemakkelijke vraag op: wat wist de Queen, en wanneer? Al in 2022 kwam het tot een miljoenenschikking met
Virginia Giuffre, gefinancierd met steun uit de koninklijke familie om een gênant proces te voorkomen. Volgens een oud‑hofmedewerker wilde Elizabeth “het gewoon niet weten” wanneer adviseurs haar waarschuwden dat Andrew diplomatieke belangen schaadde en belastingbetalers op kosten joeg.
Opmerkelijk is dat uitgerekend de koningin die haar leven lang “dienst aan het land” predikte, in dit ene dossier lijkt te hebben gekozen voor dienst aan haar zoon. Biografen schetsen haar als een moeder die Andrew als kwetsbaar en stuurloos zag na het beëindigen van zijn marinecarrière en mislukte huwelijk, en hem daarom bleef beschermen toen het allang niet meer kon. Pas onder massale publieke druk ontnam ze hem zijn titels en publieke taken – laat, en vooral defensief.
Elizabeth II hield haar monarchie overeind, maar ook haar foute zoon
Intussen wordt aan haar officiële biografie gewerkt door
historica Anna Keay, die toegang krijgt tot persoonlijke brieven en dagboeken. Daar zal moeten blijken of Elizabeth bewust wegkeek, of gevangen zat in een systeem dat misbruik van macht structureel afschermde. Hoe dan ook is haar nalatenschap niet meer louter dat van de standvastige vorstin, maar ook van de moeder die te lang zweeg.
Die spanning maakt haar honderdste verjaardag zo beladen. Elizabeth II blijft de monarch die een instabiel rijk decennia lang bij elkaar hield. Maar haar reputatie laat zien hoe kwetsbaar zelfs een zorgvuldig gecultiveerd imago is in een tijd waarin archieven opengaan, slachtoffers spreken en historici niet meer wijken voor paleispoorten.
Van Churchill tot Lizz Truss.
Elizabeth II was de langst regerende monarch in de Britse geschiedenis: 70 jaar op de troon, van 1952 tot 2022, en werkte samen met in totaal 15 premiers, van Winston Churchill tot Liz Truss. Tijdens haar regeerperiode groeide het vrijwillige Gemenebest uit tot 56 lidstaten en reisde ze meer dan een miljoen mijl voor staatsbezoeken en officiële missies. Die enorme schaal van invloed maakt de manier waarop ze Andrews misdragingen behandelde des te explosiever.
