Dof, stroef, breekbaar: kalk in je douchewater krijgt de schuld van alles wat je haar mankeert. Er is een hele productcategorie op gebouwd, van speciale shampoo tot douchefilters van honderden euro's. Het opvallende is niet dat het bewijs ontbreekt. Het opvallende is dat het probleem in Nederland grotendeels niet bestaat.

Hard water bevat veel opgelost calcium en magnesium, opgenomen uit kalksteen en andere bodemlagen. Datzelfde spul dat je waterkoker wit uitslaat, blijft na het douchen op de haarschacht achter. Haar voelt daardoor ruwer aan en glanst minder — dat deel van het verhaal is aannemelijk.

De sprong die de marketing vervolgens maakt, is de sprong van aanslag naar schade. En daar wordt het bewijs opeens erg wankel.

Aanslag op je haar is nog geen beschadiging van je haar

Het beschikbare onderzoek bestaat uit kleine laboratoriumproeven met losse, afgeknipte haren in bakjes water. Bij vijftien vrouwelijke vrijwilligers werd geen enkel verschil gevonden in treksterkte (105,3 tegen 103,7) of elasticiteit tussen hard en gedestilleerd water. Bij zeventig mannen in Pakistan, met water van 486,7 milligram kalk per liter en drie maanden blootstelling, was de treksterkte wél significant lager: 234,2 tegen 254,8.

Onder de elektronenmicroscoop, bij twintig vrijwilligers, was er geen significant verschil in oppervlakteschade. Calcium sloeg niet significant vaker neer, magnesium wel. Over echt haarverlies bij de haarwortel — de angst die de meeste producten verkopen — is geen overtuigend klinisch bewijs.

Hardheid wordt gemeten in Duitse graden (dH). Van 0 tot 4 heet water zeer zacht, van 4 tot 8 zacht, van 8 tot 12 gemiddeld, van 12 tot 18 vrij hard. In Nederland ligt het gemiddelde rond de 8 dH. Wettelijk mag onthard drinkwater niet zachter zijn dan 5,6 dH: een beetje kalk hoort erin te blijven.

Hier wringt het echt. In Amsterdam en omstreken komt water van 7,8 dH uit de kraan, en pas boven de 12 dH spreken waterbedrijven van hard water. De studies die wél een effect vonden, gebruikten water dat ruwweg twee tot vijf keer harder was dan wat hier uit de leiding komt. Water boven de 18 dH bestaat in Nederland niet, omdat drinkwaterbedrijven vrijwel overal centraal ontharden.

Fabrikanten van ontharders schuiven die grens graag op: op hun sites begint "hard" water soms al bij 4 dH. Dat is geen meetkwestie, dat is verkoop. Volgens de consumentenvoorlichting heeft zelf ontharden pas meerwaarde boven de 20 dH — een hardheid die Nederlandse waterbedrijven niet leveren. Een ontharder brengt bovendien eigen risico's mee, zoals bacteriegroei in het apparaat.

Water dat té zacht is, spoelt de zeep niet meer uit je haar

Voelt je haar in de winter stroef en dof, dan is de oorzaak vrijwel zeker iets anders: warm douchen, föhnen, kleuren, of simpelweg een shampoo die te agressief ontvet. Sterk schuimende, sulfaatrijke "clarifying" shampoos halen aanslag weg, maar ze halen ook de olie weg die droog of broos haar juist bij elkaar houdt. Dat is de echte afweging.

Wie in dit land een douchefilter tegen kalk koopt, betaalt vooral voor een probleem dat het waterbedrijf al voor je heeft opgelost.

Meer weten?