Leesvaardigheid Nederlandse scholieren opnieuw hard gedaald: "Zaak van de lange adem"

De leesvaardigheid onder Nederlandse jongeren is opnieuw hard gedaald. Dat blijkt uit het PISA-onderzoek, dat eens per drie jaar wordt uitgevoerd naar de basisvaardigheden van 15-jarige scholieren uit tientallen landen. Het niveau bij natuurwetenschappen en wiskunde bleef nagenoeg gelijk.

Het meest recente PISA-onderzoek werd in 2025 gehouden in opdracht van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Toen zijn 760.000 scholieren wereldwijd getoetst. Uit Nederland deden 6636 leerlingen mee, afkomstig van 177 scholen van verschillende onderwijsniveaus. De cijfers uit het vorige rapport, door de pandemie uitgevoerd in 2022 en gepubliceerd in 2023, waren niet rooskleurig en ook dit jaar schetst het rapport geen positief beeld voor Nederland.

De leesvaardigheid onder Nederlandse 15-jarigen daalt sinds 2012. Scholieren presteren al sinds 2018 onder het Europees gemiddelde en dat verschil is alleen maar groter geworden. Bijna veertig procent haalde in 2025 niet het niveau dat door de onderzoekers wordt gezien als het basisniveau.

De opstellers van het rapport vrezen dat deze leerlingen door hun zwakke taalvaardigheid "waarschijnlijk minder goed functioneren op school en in de maatschappij". Daarbij lopen ze ook het risico om laaggeletterd het onderwijs te verlaten.

Het gemiddelde in veertien West- en Zuid-Europese landen (EU14) waarmee de onderzoekers Nederland in het rapport vergelijken, daalde ook, net iets minder hard dan in Nederland.

Bij wiskunde is ook sprake van een dalende trend, maar zitten Nederlandse leerlingen nog wel boven het EU14-gemiddelde. Volgens onderzoekers is de daling in de afgelopen drie jaar niet "significant", wat betekent dat de kleine afname die tussen 2022 en 2025 te zien is ook een toevalligheid kan zijn. Onderzoekers zeggen daarom dat Nederlandse leerlingen hetzelfde niveau als in 2022 halen, maar dat er "geen sprake is van herstel".

Bij de natuurwetenschappen, de categorie waar onder meer biologie, natuurkunde en aardrijkskunde onder vallen, bleef de score van Nederlandse scholieren zo goed als gelijk. Daarmee lopen de scholieren exact gelijk met hun leeftijdsgenoten in andere EU14-landen.

Op de lange termijn vertellen de PISA-scores een ander verhaal. Nederland begon bij de eerste metingen in 2006 ver boven veel andere Europese landen, maar presteert tegenwoordig onder het gemiddelde. Pogingen van verschillende kabinetten om het tij te keren lijken daarmee nog weinig effect te hebben gehad.

Staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs) noemt het verbeteren van de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren "een zaak van de lange adem". Ze reageert daarmee op de vaststelling dat 39 procent van de 15-jarigen niet goed genoeg kan lezen en laaggeletterd school dreigt te verlaten.

De VVD-bewindsvrouw gaat in een schriftelijke reactie niet in op de cijfers, maar lijkt vooral vooruit te willen kijken. Uit de zogeheten PISA-scores die in Nederland van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) komen, blijkt dat de leesvaardigheid in Nederland een stuk lager is dan het gemiddelde van de Europese landen. Gemiddeld is 29 procent van de 15-jarigen laaggeletterd.

"Het is mijn ambitie om de dalende lijn te stoppen en om te buigen. Over drie jaar wil ik betere resultaten zien op lezen", aldus Tielen. Bij de vorige PISA-scores in 2022 was ook al een flinke daling van de leesvaardigheid van 15-jarigen te zien ten opzichte van 2018. In 2018 kon ongeveer 24 procent niet goed lezen en in 2022 was dat 33 procent.

Tielen wil "de lat hoger leggen" voor leerlingen, leraren, scholen, het ministerie en de inspectie. Ze ziet de nieuwe kerndoelen voor Nederlands en rekenen die vanaf dit schooljaar gelden als beginpunt. "Die zijn veel concreter en ambitieuzer dan de oude uit 2006."