Aan je ogen is te zien of je makkelijk in nepnieuws gelooft

Een hardnekkige mythe over nepnieuws is dat feiten alleen genoeg zijn om mensen van gedachten te laten veranderen. Nieuw onderzoek laat zien waarom dat vaak niet werkt: onze overtuigingen sturen niet alleen wat we geloven, maar ook hoe we leren.

Italiaanse onderzoekers ontdekten dat mensen nieuwe informatie veel sneller opnemen wanneer die aansluit bij wat ze al denken. Informatie die botst met bestaande overtuigingen wordt daarentegen nauwelijks verwerkt, zelfs niet wanneer die wordt beloond of feitelijk correct blijkt.

“Tijdens de coronapandemie zag ik van dichtbij welke schade desinformatie kon aanrichten, vooral rond vaccinaties,” zegt psycholoog Stefano Lasaponara, hoofdauteur van de studie. “Dat bracht ons op de vraag hoe nepnieuws niet alleen meningen beïnvloedt, maar ook de manier waarop mensen leren.”

Voor het experiment kregen 28 jonge volwassenen honderden nieuwsberichten voorgeschoteld die eerder op sociale media circuleerden. De helft was waar, de helft volledig verzonnen. De deelnemers moesten aangeven of ze de koppen geloofwaardig vonden en hoeveel geld ze bereid waren daarop in te zetten, een maat voor hun zelfvertrouwen.

Daarna volgde een computerspel waarin deelnemers geld konden winnen door bepaalde nieuwsberichten te kiezen. De truc: de beloning hing af van eerdere overtuigingen. Wie beloond werd voor keuzes die aansloten bij zijn eigen oordeel, leerde razendsnel het patroon herkennen. Zodra de beloning juist inging tegen hun overtuiging, stortte die leercurve in.

Met behulp van eye-tracking zagen onderzoekers bovendien dat de pupillen van deelnemers al verwijden vóórdat zij bewust een keuze maakten. Dat wijst erop dat overtuigingen ons zenuwstelsel activeren nog voordat rationele afwegingen beginnen.

Volgens de onderzoekers verklaart dit mechanisme waarom factchecks vaak weinig effect hebben in een online omgeving waar algoritmes vooral berichten tonen die passen bij bestaande voorkeuren. Sociale media versterken zo een digitale echokamer waarin desinformatie gemakkelijk blijft circuleren.

Opvallend was dat deelnemers zelden van mening veranderden, zelfs wanneer ze achteraf geconfronteerd werden met de juiste informatie. Hoe zekerder iemand aanvankelijk was van zijn oordeel, hoe kleiner de kans dat die persoon zijn standpunt later bijstelde, ongeacht of het nieuws waar of onwaar bleek.

De onderzoekers hopen nu te ontdekken onder welke omstandigheden mensen wél openstaan voor correctie. Want wie alleen feiten tegenover overtuigingen zet, verliest het debat vaak al voordat het begonnen is.

Bron: PsyPost