Dengue in Europa: hoe de opwarming van de aarde ziekte-uitbraken aanjaagt

De gezondheidseffecten van klimaatverandering zijn geen toekomstmuziek meer — ze zijn er nu. Nieuw onderzoek van Stanford University legt voor het eerst een directe, meetbare lijn bloot tussen extreem weer en een massale dengue-uitbraak in Peru. De bevindingen dienen als waarschuwing voor de hele wereld, inclusief Europa.

In 2023 werd het normaal droge noordwesten van Peru getroffen door Cycloon Yaku, gevolgd door een kust-El Niño. Wat volgde was een dengue-uitbraak tien keer groter dan normaal. Onderzoekers onder leiding van Mallory Harris (University of Maryland/Stanford) berekenden dat 60% van de dengue-gevallen in de zwaarst getroffen districten direct werd veroorzaakt door de extreme regenval en warmte tijdens de cycloon — dat zijn zo'n 22.000 extra zieken die er anders niet waren geweest.

Het mechanisme is even simpel als verontrustend: hevige regenval overspoelt laaggelegen gebieden, verwoest water- en sanitaire infrastructuur, en creëert stilstaand water — ideale broedplaatsen voor de Aedes aegypti en Aedes albopictus muggen die dengue overdragen. Warmte versnelt vervolgens het broedproces en de ziekteoverdracht.

Stanford-klimaatwetenschappers Jared Trok en Noah Diffenbaugh analyseerden klimaatsimulaties en kwamen tot een schokkende conclusie: extreme neerslagomstandigheden zoals die van 2023 zijn nu 31% waarschijnlijker in noordwestelijk Peru dan in pre-industriële tijden. Combineer dat met de stijgende temperaturen en de kans op klimaatomstandigheden die de dengue-epidemie van 2023 voedden, is bijna verdrievoudigd.

"Dit is de eerste keer dat wetenschappers de rol van klimaatverandering precies hebben kunnen vaststellen en de impact van een specifieke storm op dengue konden meten," aldus senior onderzoeker Erin Mordecai, hoogleraar biologie aan Stanford.

Peru staat niet op zichzelf. Dengue treft jaarlijks tientallen miljoenen mensen wereldwijd en is sinds 2000 meer dan vertienvoudigd, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie. Een studie uit 2025 toont aan dat hogere temperaturen door klimaatverandering verantwoordelijk waren voor gemiddeld 18% van alle dengue-gevallen in 21 landen in Azië en de Amerika's — ofwel meer dan 4,6 miljoen extra infecties per jaar. Tegen 2050 kunnen de aantallen met nog eens 49% tot 76% stijgen, afhankelijk van de uitstoot van broeikasgassen.

Ook dichter bij huis zijn de gevolgen zichtbaar. In Zuid-Europa vinden de Aedes-mug (dengue, zika), de Anopheles-mug (malaria) en de Phlebotomus-zandvlieg (leishmaniasis) steeds vaker geschikte leefomstandigheden. In 2023 werden in de EU al 130 endemische gevallen van dengue vastgesteld in Frankrijk, Spanje en Italië — bij patiënten die niet in de tropen waren geweest.

Door klimaatopwarming is besmetting via muggen inmiddels meer dan zes maanden per jaar mogelijk in landen als Spanje, Portugal, Italië en Griekenland. Zelfs in onze streken kan besmetting tegenwoordig al zo'n twee maanden per jaar optreden. In 2025 waren er in Frankrijk en Italië uitbraken met honderden gevallen van chikungunya en dengue. "Twintig jaar geleden had iedereen je voor gek verklaard als je zei dat chikungunya en dengue in Europa zouden opduiken," aldus onderzoeker Steven White. "Maar alles is veranderd".

Klimaatverandering is geen abstract milieuprobleem meer — het is een directe bedreiging voor de volksgezondheid, ook in Europa. Zoals hoofdonderzoeker Mallory Harris het verwoordde: "Naarmate extreme weersgebeurtenissen vaker voorkomen door klimaatverandering, moeten we strategisch denken en doortastend handelen om door muggen overgedragen epidemieën te voorkomen". De wetenschap levert nu het bewijs. De vraag is of beleidsmakers snel genoeg handelen.