Naar inhoud springen

Ligt er donkere materie opgehoopt onder onze voeten? Natuurkundigen gebruiken onze planeet als val

Wetenschap
Een doorsnede van de aarde in de ruimte, waarin vage violette deeltjes door de aardlagen naar de gloeiende kern zakken, met Jupiter en de zon op de achtergrond.
Zo’n 85 procent van alle materie in het heelal is onzichtbaar. Natuurkundigen weten dat dit duistere, mysterieuze goedje bestaat, omdat het zwaartekracht uitoefent. Maar niemand heeft een donker materiedeeltje ooit rechtstreeks kunnen meten. Kan het zijn dat het spul zich al miljarden jaren ophoopt onder onze voeten, diep in de aardkern?
Drie theoretisch natuurkundigen zochten het uit met de Aarde, de zon, Jupiter en witte dwergen als val. Ze publiceerden hun studie in het Journal of Cosmology and Astroparticle Physics (JCAP).

Vonden ze donkere materie in de Aarde?

Nee. Bewijs voor donkere materie vonden Alejandro Ibarra (Technische Universiteit München), Merlin Reichard (Korea Institute for Advanced Study) en Gaurav Tomar (Sogang University in Seoul) niet. Ze konden wel een reeks mogelijke eigenschappen schrappen die andere experimenten nog open lieten.
De Aarde bleek daarbij juist een goede val. Het ijzer in de aardkern maakt onze planeet gevoelig voor deeltjes met een piepkleine elektrische lading, schrijven de onderzoekers in hun artikel. Voor deeltjes die zwaarder zijn dan ongeveer tien keer een proton, een van de kerndeeltjes van een atoom, gaf de Aarde de scherpste grens van alle vier.

Waarom zou een planeet donkere materie vangen?

Het gaat om deeltjes die heel licht met gewone materie reageren, bijvoorbeeld omdat ze een minieme lading hebben of zich gedragen als piepkleine magneten. Komen zulke deeltjes traag aan, dan geven ze in een detector te weinig energie af om op te vallen.
Een planeet of ster werkt andersom. Botst een traag deeltje daarbinnen een paar keer met atomen, dan verliest het net genoeg vaart om niet meer aan de zwaartekracht te ontsnappen. Het zakt naar het midden. Daar zitten na miljarden jaren zoveel deeltjes op elkaar dat ze elkaar kunnen vernietigen, net zoals materie en antimaterie elkaar opheffen. Daarbij ontstaan andere deeltjes, of warmte.

Hoe meet je dat in de aarde en de zon?

Bij de Aarde en de zon zoek je naar neutrino’s, spookdeeltjes die dwars door een planeet heen vliegen. De onderzoekers gebruikten de metingen van IceCube, een detector van een kubieke kilometer ijs op de Zuidpool. Het poolijs dient vaker als meetinstrument, zoals bij de mysterieuze radiosignalen onder Antarctica.
Er zijn speciale experimenten, zoals IceCube op de Zuidpool, die zoeken naar neutrino's uit de zon en de aarde. Bij Jupiter en witte dwergen keken we naar opwarming.
- Gaurav Tomar, natuurkundige, Sogang University

Wat heeft Jupiter ermee te maken?

Jupiter en witte dwergen, de uitgebrande restanten van sterren, hebben geen kernfusie zoals de zon. Extra warmte van binnenuit valt bij hen dus sneller op. De onderzoekers berekenden hoeveel warmte donkere materie zou opleveren en legden dat naast wat de hemellichamen echt uitstralen. Jupiter geeft volgens metingen van ruimtesonde Cassini zo’n 7,5 watt per vierkante meter af.
Zou donkere materie in een bepaald scenario meer warmte maken dan zo’n hemellichaam in totaal uitstraalt, dan kan dat scenario niet kloppen. Voor andere magnetische en elektrische eigenschappen gaven witte dwergen de strengste grenzen.

Hoe zeker zijn die grenzen?

De witte dwerg in de studie staat in sterrenhoop M4, in het sterrenbeeld Schorpioen. Hij weegt bijna anderhalf keer zoveel als de zon, maar is kleiner dan de Aarde. Hoeveel donkere materie daar rondzweeft, heeft nooit iemand gemeten. De onderzoekers gebruikten een schatting uit modellen.
We weten niet hoeveel donkere materie daar zit. We hebben schattingen gebruikt: veranderen die, dan kunnen onze grenzen zwakker of strenger worden.
- Gaurav Tomar, natuurkundige, Sogang University
Tomar wil verder zoeken bij nog koudere witte dwergen in gebieden met meer donkere materie, waar extra warmte nog beter opvalt. Daarna zijn exoplaneten aan de beurt, planeten bij andere sterren, als vallen buiten ons zonnestelsel.
Meer weten?
loading

Loading