Russische spionsatelliet valt uiteen in de ruimte: wie krijgt het puin op zijn dak?

Een Russische militaire satelliet, jarenlang beschuldigd van het bespioneren van westerse communicatie­satellieten, is hoog boven de aarde uit elkaar gevallen. Luch/Olymp, in 2014 gelanceerd en vorig jaar officieel ‘geparkeerd’ in een speciale begraafplaatsbaan, is eind januari in tientallen tot mogelijk honderden fragmenten uiteengespat.

Die baan ligt ruim 36.000 kilometer boven de evenaar, iets hoger dan de druk bezette geostationaire baan waar tv-, weer- en communicatiesatellieten rond de aarde hangen. Juist daar was Luch/Olymp berucht: de satelliet manoeuvreerde herhaaldelijk dicht langs westerse satellieten, tot ergernis van onder meer de VS en Europese operators.

Nu is dezelfde satelliet zelf een bron van risico geworden. Optische waarnemingen van een Zwitsers ruimtebewakingsbedrijf laten zien hoe Luch/Olymp plotseling begint te tollen en omringd wordt door nieuwe objecten: een klassiek signaal van een fragmentatie‑event. Astrofysicus en satellietvolger Jonathan McDowell vermoedt dat een botsing met bestaand ruimtepuin de meest waarschijnlijke oorzaak is, omdat brandstof en batterijen na buitengebruikstelling normaal gesproken worden ‘ontlucht’.

Waar komt dat puin dan terecht? In tegenstelling tot satellieten in lage baan, die door luchtweerstand langzaam afdalen en uiteindelijk grotendeels in de atmosfeer verbranden, blijft ruimteafval in deze hoge banen extreem lang rondcirkelen. De fragmenten van Luch/Olymp blijven dus niet alleen buiten het zicht van het publiek, maar ook buiten het bereik van de atmosfeer: ze vallen voorlopig níet terug naar de aarde.

Dat betekent dat het gevaar vooral in de ruimte zelf zit. Elk stukje metaal, hoe klein ook, beweegt met enkele kilometers per seconde langs andere kwetsbare satellieten. Een enkele botsing kan op zijn beurt weer nieuw puin genereren – een kettingreactie waar ruimteagentschappen al jaren voor waarschuwen. Analyses van verzekeraars en ruimteorganisaties gingen er lang van uit dat de kans op botsingen in de geostationaire zone vele malen kleiner was dan in de lage banen rond de aarde, maar incidenten als dit suggereren dat ook die aanname onder druk komt te staan.

Voor wie beneden staat, is de korte samenvatting geruststellend: nee, er komt geen Russische satellietregen op ons neer. Maar voor de onzichtbare infrastructuur waar ons dagelijks leven op draait – van pinautomaat tot streamingsdienst – is het een nieuw waarschuwingsschot. Zolang er geen internationale afspraken komen over actief opruimen en strenge regels voor het ‘wegparkeren’ van oude satellieten, wordt de ruimte boven ons ieder jaar een beetje voller – en gevaarlijker.