Onze gevaarlijke obsessie met welzijn: hoe orthorexia gezondheid, relaties en vreugde vernietigt

Velen van ons zijn de hele dag bezig met kwaaltjes, pillen, supplementen en het meten van allerlei waarden. Hun leven verstrijkt terwijl je bezig zjn met gezond blijven.

Orthorexia nervosa laat zien hoe onze obsessie met gezond leven kan doorschieten tot iets dat gezondheid, relaties en levensvreugde juist aantast. In plaats van vrijheid geeft het een keihard regime van regels, angst en morele veroordeling – vaak met applaus van de omgeving.​

Orthorexia is geen officiële DSM-diagnose, maar wordt beschreven als een dwangmatige fixatie op “zuiver” en gezond eten, met ernstige sociale en lichamelijke gevolgen. Mensen schrappen steeds meer producten, raken ondervoed en krijgen klachten als extreme vermoeidheid, haaruitval en hormonale ontregeling. In een recente kwalitatieve meta-analyse beschrijven patiënten hoe ze leven volgens strikte lijsten van ‘veilige’ en ‘onveilige’ voeding, waarbij elke afwijking schuldgevoel, paniek en compensatiegedrag uitlokt. Ironisch genoeg ontstaat orthorexia vaak vanuit een oprechte wens om gezonder te leven of te herstellen van een andere eetstoornis.​

De voedingsregels van mensen met orthorexia worden niet alleen strenger, ze worden ook moreel geladen: ‘zuiver eten’ staat gelijk aan zelfdiscipline en deugdzaamheid; een stuk taart voelt als falen. Dat maakt sociale situaties – etentjes, verjaardagen, familiebezoek – tot mijnenvelden die men liever mijdt, met eenzaamheid en relatiebreuken tot gevolg. Online wellnesscultuur en eindeloze stromen tegenstrijdige dieetadviezen versterken dit: hoe meer mensen zoeken naar de perfecte manier van eten, hoe beperkter en angstiger hun relatie met voedsel kan worden. Orthorexia is daarmee geen individueel probleem van een paar ‘fanatiekelingen’, maar een spiegel van een samenleving die gezondheid, zelfbeheersing en “clean eating” bijna religieuze status heeft gegeven.​

Een nieuwe meta-analyse van de Universiteit van Westminster en de Aristoteles-universiteit van Thessaloniki bundelt recente onderzoeken naar de geleefde ervaring van orthorexia tussen 2020 en 2024. De studie schetst een consistent patroon: mensen worden publiekelijk beloond voor gedrag dat hen lichamelijk uitput, sociaal isoleert en psychisch ondermijnt. Tegelijkertijd laten andere recente reviews zien dat wetenschappers worstelen met de vraag hoe orthorexia precies gedefinieerd en gemeten moet worden, terwijl socialemediaplatforms volstromen met #clean eating, detox-challenges en wellness-goeroes. In een tijd waarin gezondheid bijna een morele plicht is, dwingt orthorexia ons tot een ongemakkelijke vraag: wanneer slaat zorg voor je lichaam om in een stille vorm van zelfbeschadiging – en wie durft dat nog hardop te zeggen?​