Volgens de psychologie vertonen intelligente mensen dit "raadselachtige" gedrag dat maar weinig mensen begrijpen.

door Dirk Kruin

zaterdag, 04 april 2026 om 12:21

Intelligente mensen zijn niet per se de stillere, keurige types die zich altijd “netjes” weten te gedragen. Steeds meer psychologen zien juist een paar ogenschijnlijk tegenstrijdige gedragingen terug bij hoogbegaafde of hoogintelligente mensen: emotionele beheersing, ontspannen omgaan met falen – en ja, ook geregeld vloeken.

Het IQ is niet meer heilig

Lange tijd gold het IQ als dé maatstaf voor intelligentie, maar in de psychologie verschuift de aandacht naar persoonlijkheidskenmerken en verschillende vormen van intelligentie. De Amerikaanse psycholoog Howard Gardner spreekt bijvoorbeeld over “meervoudige intelligenties”: van talig en analytisch tot sociaal en intrapersoonlijk vermogen. In die bredere kijk horen ook minder “schoolse” gedragingen, zoals hoe iemand met emoties, fouten en sociale conventies omgaat.

Drie opvallende trekjes van slimme geesten

Uit langlopend Amerikaans onderzoek onder honderden ouders en kinderen kwamen drie terugkerende kenmerken naar voren bij de slimste deelnemers.

Ze reguleren hun emoties beter: vooral frustratie en irritatie weten zij eerder te benoemen en te bespreken, waardoor conflicten minder escaleren en hun emotionele intelligentie toeneemt
Ze zien fouten als leermoment: falen is geen persoonlijk fiasco maar een bron van informatie; dat maakt ze veerkrachtiger en milder voor zichzelf dan mensen die mislukkingen vooral aan anderen toeschrijven.
Ze vloeken vaker dan je denkt: waar de omgeving dat als grof of onvolwassen kan ervaren, blijkt krachtig taalgebruik voor hen een manier om spanning te ontladen en motivatie te verhogen – zolang het niet doorslaat.

Wie slim is, laat zich minder leiden door nette vormen dan door wat psychologisch werkt.

Vloeken, taal en brein

Die laatste eigenschap is misschien het meest raadselachtig: is grof taalgebruik niet juist een teken van beperkte woordenschat? Diverse studies suggereren het tegenovergestelde. In experimenten waarbij proefpersonen zoveel mogelijk scheldwoorden moesten opnoemen, bleken degenen met de grootste vloekwoordenschat óók verbaal het meest vaardig in neutrale taaltests. Tegelijk waarschuwen onderzoekers dat er hooguit sprake is van een samenhang, geen bewijs dat vloeken je slimmer maakt. Wat wel duidelijk wordt: intelligent gedrag laat zich niet vangen in nette omgangsvormen alleen – soms klinkt het gewoon een beetje rauw.sciencealert+4