De Noorse koninklijke familie ligt in puin

De Noorse monarchie wankelt of erger. Wat ooit gold als een toonbeeld van Scandinavische degelijkheid, wordt nu overschaduwd door een reeks schandalen rond kroonprinses Mette-Marit en haar zoon Marius Høiby. De combinatie van moreel falen en juridisch drama dreigt het vertrouwen van de Noren in hun koningshuis voorgoed te ondermijnen.

De aanleiding: deze week begint in Oslo het proces tegen Marius Høiby (29), beschuldigd van mishandeling, bedreiging en seksueel geweld. De zaak kreeg extra lading nadat e-mailwisselingen uitlekten tussen zijn moeder, kroonprinses Mette-Marit, en de inmiddels overleden Amerikaanse zedendelinquent Jeffrey Epstein. Tussen 2011 en 2014 had zij volgens de Noorse krant Aftenposten regelmatig contact met Epstein, ook nadat hij in 2008 al was veroordeeld voor misbruik van minderjarige meisjes.

De kroonprinses erkende later "een slecht oordeel" te hebben getoond, en moest deze week haar beschermheerschap neerleggen bij de Noorse stichting Sex og Politikk, die seksuele voorlichting promoot. “Dit contact past niet bij onze kernwaarden,” verklaarde de organisatie. De Noorse premier Jonas Gahr Støre sloot zich daar openlijk bij aan — een zeldzaam moment van kritiek van een regeringsleider op de monarchie.

De mediastorm komt bovenop eerdere controverses binnen de familie. Prinses Märtha Louise verloor al eerder publieke steun door haar relatie met de zelfverklaarde sjamaan Durek Verrett, die zich in interviews zelfs als “reptielwezen” omschreef. In een land waar nuchterheid en gelijkheid hoog in het vaandel staan, past zulke excentriciteit slecht bij de rol van moreel kompas die de koning en zijn familie zouden moeten spelen.

Volgens BBC News daalt het vertrouwen in de Noorse monarchie “sneller dan ooit sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog”. De liberale jongerenpartij Venstre riep deze week zelfs op tot een debat over afschaffing van de monarchie in het parlement. Of het zover komt, is twijfelachtig, maar het gesprek ligt nu open. Zoals Aftenposten het kernachtig samenvatte: “De vraag is niet óf, maar hóe het koningshuis nog geloofwaardig kan blijven.”

Wat begon als een persoonlijke tragedie, dreigt uit te groeien tot een constitutionele crisis. Noorwegen kijkt toe hoe zijn morele anker roest — en vraagt zich af of de fjord nog een kroon waard is.