Wie als AOW’er gaat samenwonen, levert bijna 500 euro per maand in. Samenwoonboete houdt duizenden senioren gevangen in een te grote of ongeschikte woning.

zondag, 12 juli 2026 om 13:00

De AOW is gekoppeld aan het minimumloon en kent twee hoofdniveaus: ongehuwdenpensioen (alleenstaand) en gehuwdenpensioen (getrouwd of samenwonend).

Alleenstaande AOW’er: 70% van het nettominimumloon
Gehuwd/samenwonend: 50% van het nettominimumloon per persoon.

Vanaf 1 juli 2026 ligt het netto AOW‑bedrag voor een alleenstaande met loonheffingskorting op ongeveer 1.580 euro per maand, tegenover circa 1.080 euro netto per maand voor een samenwonende AOW’er. Wie de stap naar samenwonen zet, levert dus rond de 500 euro per maand in aan eigen AOW‑inkomen.svb+1

Het gezamenlijke AOW‑inkomen van twee samenwonenden komt wel uit op 100% van het minimumloon, maar dat is voor veel ouderen een theoretische troost. In de praktijk voelt het als een forse straf op het delen van een huis én een leven.

Wanneer is er “samenwonen” volgens de AOW?

De Sociale Verzekeringsbank hanteert het begrip “gezamenlijke huishouding”. Wie samenwoont en beiden regelmatig bijdraagt aan het huishouden – via geld of zorg – valt al snel in de categorie gehuwd/samenwonend.

Belangrijk is dat het niet alleen om het inschrijfadres gaat, maar om de feitelijke situatie:

Hoofdverblijf in dezelfde woning én
over en weer zorg dragen voor elkaar, financieel of in natura.

Heb je een notarieel samenlevingscontract, een gezamenlijk kind, of ben je eerder al als partners geregistreerd geweest, dan wordt vrijwel automatisch aangenomen dat er een gezamenlijke huishouding is. Ook twee “vrienden” die structureel kosten en zorg delen, kunnen zo toch als samenwonend worden aangemerkt – en dus AOW‑korting krijgen.

Voor wie creatief wil zijn met logeeradressen en huurconstructies is de ruimte beperkt: de SVB kijkt nadrukkelijk naar hoe mensen echt samenleven.

De samenwoonboete: bijna 500 euro per maand

Voor senioren die moeten rondkomen van AOW en een bescheiden aanvullend pensioen is een inkomensval van bijna 500 euro per maand enorm.

Een voorbeeld op basis van recente cijfers:

Alleenstaand, AOW met heffingskorting: circa 1.580 euro netto per maand.
Samenwonend, AOW met heffingskorting: ongeveer 1.080 euro netto per persoon per maand.
Verschil per persoon bij samenwonen: rond de 500 euro minder eigen inkomen.

Economen hebben berekend dat ouderen die samen gaan wonen daardoor circa 30 tot 32% van hun AOW inleveren; voor een alleenstaande AOW’er kwam dat in 2023 neer op ruim 5.000 euro bruto per jaar. De boodschap is helder: liefde, vriendschap of zorg delen is mooi, maar de fiscus rekent stevig mee.

Deze regel blokkeert duizenden verhuizingen

In discussies over de woningnood komt de AOW‑systematiek steeds vaker naar voren. Beleidsrapporten over individualisering van de AOW stellen expliciet dat de prikkel tegen samenwonen het woningtekort vergroot: ouderen die overwegen samen te gaan wonen leveren een groot deel van hun pensioen in en haken daardoor af.

Economische analyses laten zien dat veel zestigers en zeventigers na pensionering wel nadenken over verhuizen – kleiner, levensloopbestendig, dichter bij voorzieningen – maar in de praktijk blijven zitten. Zodra een verhuizing ook samenwonen betekent, verandert de rekensom in een verhuisboete.

Het gevolg is zichtbaar in de woningmarkt:

Grote gezinswoningen blijven bezet door één oudere bewoner.
Jonge gezinnen zoeken wanhopig naar ruimte.
Levensloopbestendige appartementen blijven deels onbenut omdat samenwonen financieel onaantrekkelijk is.

Omdat de prikkel landelijk geldt en de vergrijzing omvangrijk is, gaat het logischerwijs om duizenden gemiste verhuizingen per jaar. Rapporten richting Eerste en Tweede Kamer benadrukken dat verzachting van de samenwoonboete de doorstroming onder ouderen aanzienlijk zou kunnen vergroten.eerstekamer+1

Sociaal effect: eenzaamheid wordt beloond

De samenwoonboete wringt niet alleen economisch, maar ook sociaal. Nederland zegt eenzaamheid onder ouderen te willen bestrijden, maar beloont in de AOW feitelijk de status van alleenwonende. Wie alleen blijft, houdt een hogere uitkering. Wie het samen probeert, verliest honderden euro’s per maand.svb+2

In de praktijk betekent dit:

Een weduwe die intrekt bij een nieuwe partner wordt financieel gestraft.
Twee alleenstaande vrienden die elkaar willen ondersteunen, leveren AOW in.
Kinderen die hun ouder in huis nemen en echt zorg delen, lopen tegen lagere uitkeringen en vaak ook andere gekorte regelingen aan.svb+1

Daarmee staat de AOW‑regel haaks op andere beleidsdoelen: meer informele zorg, minder eenzaamheid en efficiënter gebruik van de woningvoorraad. De overheid vraagt om solidariteit in de samenleving, maar bestraft diezelfde solidariteit zodra zij in een gezamenlijk huishoudboekje zichtbaar wordt.