5 veelgebruikte medicijnen met verborgen risico's

Wie zonder recept een doosje tabletten in het winkelmandje legt, gaat er al snel van uit dat het veilig is. Toch is 'vrij verkrijgbaar' geen synoniem voor onschuldig. Achter ogenschijnlijk alledaagse middelen schuilt soms een reëel risico op afhankelijkheid, verkeerd gebruik of lichamelijke schade, zeker wanneer je ze langer of in hogere dosering inneemt dan bedoeld.

Hieronder vijf soorten middelen waarvoor je een beetje moet uitkijken.

Pijnstillers met codeïne zijn zonder recept verkrijgbaar, vaak gecombineerd met paracetamol of ibuprofen. In het lichaam wordt codeïne omgezet in morfine, wat de pijn dempt maar ook sufheid, misselijkheid en verstopping kan veroorzaken. In hogere doseringen dreigt ademhalingsonderdrukking.

Een kleine groep mensen zet codeïne extra snel om in morfine. Bij hen kunnen zelfs normale doses al gevaarlijk uitpakken. Bovendien treedt bij herhaald gebruik tolerantie op: dezelfde hoeveelheid werkt minder goed, waardoor gebruikers geneigd zijn meer te nemen. Stoppen kan ontwenningsklachten geven, zoals onrust en slaapproblemen. 

Verkoudheidssprays met xylometazoline of oxymetazoline vernauwen bloedvaten in de neus, waardoor zwelling afneemt. Wie ze te lang gebruikt, kan echter te maken krijgen met ‘rebound’-verstopping: zodra de spray wordt gestopt, zwelt het slijmvlies extra op. Dit fenomeen – medisch bekend als rhinitis medicamentosa – kan leiden tot afhankelijk gebruik.

Tabletten met pseudo-efedrine hebben daarnaast een licht stimulerend effect en staan daarom op de dopinglijst bij sportwedstrijden.

Antihistaminica zoals promethazine en difenhydramine worden verkocht als tijdelijke slaapoplossing. Ook hier ligt tolerantie op de loer: na verloop van tijd is een hogere dosis nodig voor hetzelfde effect. Sommige gebruikers melden hevige slapeloosheid zodra zij stoppen. Promethazine duikt bovendien op in recreatieve mixdrankjes, wat kan leiden tot gevaarlijke ademhalingsonderdrukking.

Dextromethorfan (DXM), een veelgebruikt middel tegen hoest, geldt als veilig bij normale dosering. Maar in grote hoeveelheden kan het dissociatieve effecten geven, vergelijkbaar met die van ketamine. Onder jongeren wordt het middel daarom soms misbruikt.

Laxeermiddelen worden geregeld oneigenlijk gebruikt door mensen met eetstoornissen of sporters in bepaalde gewichtsklassen. Ze voorkomen echter geen calorieopname. Wel kunnen ze uitdroging en verstoring van elektrolyten veroorzaken, met risico’s voor hart en nieren.

De rode draad is niet dat deze middelen per definitie gevaarlijk zijn, maar dat hun risico’s vaak worden onderschat. Zeker bij online aankoop ontbreekt geregeld professioneel advies. Bewustwording is daarom cruciaal: bij een middel dat zonder recept verkrijgbaar is, is nog steeds voorzichtigheid geboden.

Bron: Science Alert