Waarom stoppen met drinken geen kwestie is van wilskracht, maar van keuzes

Veel mensen die willen minderen of stoppen met alcohol, stellen zichzelf dezelfde vragen: hoe stop je definitief en hoe doorbreek je ingesleten patronen? Het antwoord blijkt minder eenvoudig dan je misschien hoopt. Gedragsverandering zit zelden in één grote beslissing, maar juist in een reeks kleine, dagelijkse keuzes.

Binnen de psychologie wordt gesproken over keuzemomenten: momenten waarop iemand bewust of onbewust een richting kiest. Zo’n keuzemoment kan ogenschijnlijk klein zijn: wel of niet die fles wijn opentrekken, de televisie aanzetten of juist een wandeling maken. Toch bepalen juist deze momenten de koers van iemands gedrag.

In de praktijk blijken veel van deze keuzes nauwelijks bewust genomen te worden. Gewoontes nemen het over. Na een lange werkdag kan de hand al richting het glas gaan voordat iemand zich realiseert wat er gebeurt. Of irritatie over een alledaagse situatie wordt gedempt met een slok alcohol.

Wat vaak wordt gezien als ‘drinken zonder reden’, blijkt in werkelijkheid een reactie op iets onderliggends. Volgens gedragsdeskundigen speelt hier een fundamenteel menselijk mechanisme: de neiging om ongemak te vermijden. Stress, vermoeidheid, frustratie of leegte, het zijn gevoelens waar het brein instinctief van weg wil bewegen.

Die drang om ongemak te vermijden is geen teken van zwakte, maar een ingebouwd beschermingssysteem. Mensen ontwikkelen in de loop van hun leven strategieën om met spanning om te gaan. Voor de één is dat uitstelgedrag, voor de ander pleasen, en voor velen wordt alcohol een snelle, effectieve manier om spanning te dempen.

Zo ontstaat wat sommige coaches een ‘afhankelijkheidslus’ noemen: een patroon waarin een gevoel van ongemak vrijwel automatisch leidt tot drinken. De oorzaak blijft daarbij vaak buiten beeld, waardoor het gedrag zich blijft herhalen.

Pogingen om te stoppen met drinken stranden vaak op twee hardnekkige misvattingen. Ten eerste proberen mensen de drang simpelweg te onderdrukken. Dat leidt tot een innerlijk gevecht tussen wilskracht en gewoonte, een strijd die zelden duurzaam gewonnen wordt.

Daarnaast leeft het idee dat stoppen een eenmalige overwinning moet zijn: één besluit en klaar. Maar gedragsverandering werkt zelden zo. Wanneer de wilskracht afneemt, keert het oude patroon vaak terug, met gevoelens van falen en twijfel als gevolg.

De sleutel ligt niet in het bestrijden van de neiging om ongemak te vermijden, maar in het kiezen van een alternatief: iets om naartoe te bewegen. In plaats van weg te bewegen van spanning, kan iemand zich richten op wat echt belangrijk is.

Die richting wordt bepaald door persoonlijke waarden: wie iemand wil zijn en hoe het leven eruit moet zien. Dat kan variëren van gezondheid en energie tot verbinding met anderen of persoonlijke groei. Door keuzes te koppelen aan deze waarden, ontstaat een ander soort motivatie, minder gebaseerd op strijd, meer op richting.

Belangrijk is dat dit proces zelden rechtlijnig verloopt. Terugvallen hoort erbij. Het verschil zit in het besef dat elk moment een nieuwe keuze biedt. Niet voor altijd, maar voor dat ene moment.

Juist die opeenstapeling van kleine keuzes maakt op termijn het verschil. Elke keuze die in lijn ligt met persoonlijke waarden versterkt het vertrouwen in eigen kunnen. Zo groeit stap voor stap een nieuw patroon.

Wanneer het volgende keuzemoment zich aandient, bijvoorbeeld de neiging om een glas in te schenken, kan het helpen om even stil te staan. Niet om de drang weg te duwen, maar om te onderzoeken: waar wil iemand van weg bewegen en waar wil diegene juist naartoe?

Het antwoord op die vraag is zelden spectaculair. Maar in de optelsom van al die kleine momenten ligt vaak de sleutel tot blijvende verandering.

Bron: Psychology Today