Je strompelt half wakker de keuken in en zet koffie. Nog voordat je één slok hebt genomen, vult de geur de kamer. En ineens lijk je je beter te voelen. Verbeelding? Misschien niet helemaal.
Een Japanse studie laat zien dat alleen al de geur van vers gezette koffie samen kan gaan met een beter humeur en veranderingen in hersenactiviteit. Opvallend genoeg deed het hart ondertussen vrijwel niets.
Aan het onderzoek van de Showa Pharmaceutical University deden twintig studenten tussen de 20 en 29 jaar mee. Ze moesten koffie ruiken, maar mochten er niet van drinken. Na vijf minuten rapporteerden ze minder negatieve gevoelens.
Voor het experiment werd 20 gram gemalen koffie gezet met 400 milliliter water van 85 graden. De koffie stond in een glazen kan op ongeveer 50 centimeter afstand van de deelnemers. Zij hoefden alleen rustig te zitten en normaal te ademen.
Voor en na die vijf minuten vulden ze vragen in over onder meer spanning, angst, somberheid, vermoeidheid en verwarring. Tegelijk werden hersenactiviteit, hartslag en hartslagvariabiliteit gemeten.
Na vijf minuten waren de scores voor een verstoorde stemming gedaald. De deelnemers voelden zich minder vermoeid, gespannen, angstig, verward en somber. Hun gevoel van energie nam daarentegen niet significant toe. De koffiegeur leek dus eerder negatieve gevoelens te dempen dan een plotselinge energieboost te veroorzaken.
Ook steeg een zogenoemde ontspanningsindex, die gebaseerd was op hersengolven. Dat klinkt spectaculairder dan het is. Hoewel het gestandaardiseerde effect groot was, bleef de absolute verandering bescheiden. Het is bovendien onbekend of zo’n verandering daadwerkelijk betekent dat het brein fysiologisch ontspant.
Hartslag en hartslagvariabiliteit veranderden niet significant. Mensen bij wie de stemming het sterkst verbeterde, vertoonden bovendien niet automatisch de grootste verandering in hersenactiviteit. De verschillende reacties lijken dus niet één gezamenlijk proces te vormen.
Er zit een flinke beperking aan het experiment: een controlegroep ontbrak. De koffiegeur werd niet vergeleken met een geurloze ruimte, een andere geur of een placebo. Misschien hielp vijf minuten rustig zitten al. Ook verwachtingen over koffie kunnen een rol hebben gespeeld. Daar komt bij dat de groep klein was en uitsluitend uit jonge studenten bestond.
Je ochtendkoffie vervangen door vijf minuten hoopvol snuffelen is dus wat voorbarig. Maar als je humeur al vóór de eerste slok opklaart, kan je brein best al aan de koffiepauze begonnen zijn.