Zeven keer zoveel PFAS in je bloed? In deze Nederlandse regio's is de vervuiling het ergst

Inwoners van bepaalde regio's hebben veel meer PFAS in hun bloed dan de rest van Nederland. Dat blijkt uit nieuwe metingen van het RIVM. In Zeeuws-Vlaanderen lag de waarde van één stof tot ongeveer zeven keer hoger dan elders.

Bij 71% van de onderzochte mensen lag de totale hoeveelheid PFAS boven de gezondheidskundige grenswaarde. Dat is minder dan in 2016 en 2017, toen het bijna 100% was. Toch zijn er grote regionale verschillen.

Het RIVM noemt onder meer de zuidkant van de Westerschelde, Dordrecht, Helmond en Schiphol als aandachtsgebieden.

Zeeuws-Vlaanderen: de opvallendste resultaten komen uit dit gebied aan de zuidkant van de Westerschelde. Daar vond het RIVM bij deelnemers verhoogde concentraties van zeven verschillende PFAS-soorten. Vooral PFOS valt op. Die stof breekt nauwelijks af in het milieu, kan zich ophopen in het menselijk lichaam en is al sinds 2008 verboden. De waarde lag tot ongeveer zeven keer hoger dan in de rest van Nederland.

Noordkant Westerschelde: ook hier zijn verhoogde waarden gevonden, maar lager dan aan de zuidkant. De verschillen liepen op tot ongeveer twee keer het landelijke niveau.

Dordrecht: rond Chemours is opnieuw een licht verhoogde hoeveelheid PFAS in het bloed gemeten. De waarden zijn wel lager dan bij het vorige onderzoek.

Helmond: hier is al geruime tijd aandacht voor PFAS. In 2021 adviseerde het RIVM om geen groenten en fruit te eten uit volkstuincomplex Sluisdijk.

Schiphol: uit onderzoek uit 2026 blijkt dat op 27 locaties in het gebied PFAS in de bodem zit. Op verschillende plekken zijn ook verhoogde concentraties in het oppervlaktewater gemeten. Schiphol zegt zelf aanvullend onderzoek en maatregelen uit te voeren.

Dat kan het onderzoek niet aantonen. De Westerschelde geldt al langer als aandachtsgebied. Daarbij wordt onder meer gekeken naar industriële bronnen, waaronder 3M in Vlaanderen, maar het RIVM benadrukt dat er meerdere mogelijke bronnen zijn.

Het probleem is breder dan deze vier plekken. Een onderzoek van de Universiteit Utrecht in opdracht van de Inspectie Leefomgeving en Transport vond ongeveer 170 locaties met afwijkende PFAS-concentraties in het oppervlaktewater. Bij een deel is een bekende bron gevonden, bij andere is de oorzaak onduidelijk.

Een hogere PFAS-waarde in je bloed betekent niet automatisch dat je ziek wordt. Het risico hangt onder meer af van de hoeveelheid PFAS en de duur van de blootstelling. Het RIVM onderzoekt nu of gezondheidseffecten die met PFAS kunnen samenhangen, zoals effecten op het immuunsysteem, vaker voorkomen rond Chemours en de Westerschelde.

PFAS kan op verschillende manieren in je lichaam komen, onder meer via de coating van anti-aanbakpannen, voedsel, drinkwater en de leefomgeving. Vooral bij lokaal geproduceerd voedsel in gebieden met verhoogde concentraties is voorzichtigheid geboden. Het RIVM adviseert om zo min mogelijk zelfgevangen vis, garnalen en schelpdieren uit de Westerschelde te eten.

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden kunstmatige stoffen die onder meer worden of werden gebruikt in anti-aanbakpannen, regenjassen en blusschuim. Ze stoten water, vet en hitte af, maar breken nauwelijks af. Daarom heten ze ook wel "forever chemicals".

Bron: Inspectie Leefomgevingen Transport en Universiteit Utrecht