De mythe van succes: het komt niet doordat je zo hard werkt, intelligent of creatief bent

Als een ondernemer miljonair wordt of een wetenschapper een prestigieuze prijs wint, zijn we geneigd dezelfde vragen te stellen: wat maakt deze persoon zo bijzonder? Is het intelligentie, doorzettingsvermogen, creativiteit of een uitzonderlijke werkethiek?

Wat we veel minder vaak vragen: wie hielp deze persoon onderweg? Welke mentor stond klaar? Welke collega's trokken samen op? En wie zorgde ervoor dat het werk gezien werd?

Dat is opvallend, want succes ontstaat zelden in isolatie. We vertellen graag het verhaal van het briljante individu. De getalenteerde politicus, de uitzonderlijke student of de onderzoeker die dankzij puur talent de top bereikt. Maar die uitleg laat een belangrijk deel van de werkelijkheid buiten beeld. Achter vrijwel elke prestatie schuilt een netwerk van relaties, kansen en zichtbaarheid.

Onderzoek naar sociale netwerken laat zien dat resultaten niet alleen afhangen van wie iemand is, maar ook van de omgeving waarin die persoon zich bevindt. Wie werkt samen met wie? Wie krijgt aandacht voor zijn of haar werk? Wie wordt uitgenodigd voor belangrijke gesprekken? En wie krijgt toegang tot nieuwe kansen?

Neem mentorschap. In een recente studie noemen promovendi empathie en emotionele steun als belangrijke eigenschappen van een begeleider. Dat schuurt met het klassieke beeld van wetenschap als een puur intellectuele bezigheid. Relaties blijken namelijk een grote rol te spelen. Een ondersteunende mentor kan deuren openen, zelfvertrouwen versterken en helpen om te gaan met tegenslagen.

Juist zulke vroege verbindingen kunnen later grote gevolgen hebben. Kleine verschillen aan het begin van een loopbaan groeien soms uit tot grote verschillen in zichtbaarheid en erkenning.

Daarmee ontstaat nog een ander effect: zichtbaarheid wordt al snel verward met kwaliteit. Ideeën van goed verbonden onderzoekers verspreiden zich sneller. Wetenschappers met een sterk netwerk worden vaker geciteerd. Onderzoeksgroepen die al goed ingebed zijn, maken meer kans op financiering.

Dat creëert een zichzelf versterkende beweging. Meer zichtbaarheid leidt tot meer kansen en meer kansen leiden weer tot meer zichtbaarheid.

Sociologen kennen dit verschijnsel als het Matthew-effect: voordeel stapelt zich op. Wie al zichtbaar is, wordt nog zichtbaarder. Wie al veel citaties heeft, krijgt er meer bij. Wie veel connecties heeft, bouwt gemakkelijker nieuwe op.

Dat betekent niet dat talent er niet toe doet. Succes ontstaat uit de wisselwerking tussen persoonlijke kwaliteiten en de systemen waarin mensen zich bewegen.

Die gedachte reikt bovendien verder dan de wetenschap. Ook op de werkvloer, in leiderschapsprogramma's, de creatieve sector en de zorg spelen vergelijkbare netwerkdynamieken een rol. Wie wordt opgemerkt, is niet altijd degene die het meeste bijdraagt. Wie promotie maakt, is niet automatisch degene die het hardst werkt.

Misschien moeten we daarom niet alleen vragen wie het meeste talent heeft. Minstens zo interessant is de vraag: wie krijgt de kans om gezien te worden?

Bron: Psychology Today