Kan je verliefd worden op iemand die je uiterlijk niet erg aantrekkelijk vindt?

Kun je echt verliefd worden op iemand die je niet aantrekkelijk vindt? Een psychologische analyse van passie, hechting en de grenzen van liefde zonder lust.

Psychologie maakt al langer onderscheid tussen drie componenten van liefde: passie, intimiteit en commitment. Passie gaat over seksuele en fysieke aantrekkingskracht, intimiteit over nabijheid en kwetsbaarheid, commitment over de bewuste keuze om bij elkaar te blijven. Je kunt dus hoge intimiteit en sterk commitment ervaren, terwijl de passie achterblijft. In de klinische praktijk zie je dat bij stellen die elkaar “alles” vertellen, maar zichzelf eerder als huisgenoten dan als geliefden omschrijven.

Tegelijk blijkt uit onderzoek dat fysieke aantrekkelijkheid niet volledig overschat mag worden. In longitudinaal onderzoek onder pasgetrouwde stellen bleek dat vooral de fysieke aantrekkelijkheid van de vrouw samenhing met de huwelijks­tevredenheid van de man, terwijl de tevredenheid van vrouwen veel minder afhankelijk was van het uiterlijk van hun partner. Dat suggereert dat niet iedereen hetzelfde gewicht toekent aan “de vonk” – en dat de ene partner daar dus meer mee kan worstelen dan de ander.

Neurobiologisch gebeurt er iets interessants als je iemand beter leert kennen. Herhaalde positieve interacties – humor, steun, veiligheid – zorgen voor een toename van beloningsgevoel en oxytocine, waardoor je de ander letterlijk als aantrekkelijker kunt gaan ervaren. Waar iemand eerst “niet mijn type” is, schuift je interne schaal langzaam op: je brein koppelt die persoon aan veiligheid en plezier, en dat kleurt ook de waarneming van het uiterlijk. In die zin kan aantrekkingskracht ontstaan ómdat er emotionele diepte komt, niet ondanks een gebrek aan uiterlijk “chemie”.

Maar er zit een grens aan die rek. Als iemand je fysiek actief tegenstaat, of als er sprake is van afkeer in plaats van neutraliteit, is de kans klein dat dat volledig wordt weggepoetst door karakter. In therapie hoor je dan uitspraken als: “Ik hou van hem, maar ik verlang niet naar hem.” Op papier klopt de relatie – in de praktijk ontbreekt een dimensie die voor minstens één van beiden essentieel is.

De vraag of je verliefd kunt worden op iemand die je niet aantrekkelijk vindt, raakt ook aan zelfbeeld en morele idealen. We willen onszelf graag zien als iemand die “vooral op innerlijk valt”. Toch laten studies naar partnerkeuze zien dat mensen op datingsites en in speeddates sterk op fysieke aantrekkelijkheid selecteren, zelfs als ze zeggen dat ze karakter belangrijker vinden. Dat spanningsveld kan schuldgevoel oproepen: ben je oppervlakkig als je een lief, loyaal persoon afwijst omdat de vonk ontbreekt?

Een volwassen antwoord begint bij eerlijkheid. Ja, liefde zonder sterke eerste seksuele aantrekkingskracht kan bestaan – en kan uitgroeien tot een hechte, stabiele relatie. Maar nee, dat betekent niet dat uiterlijk er dan niet meer toe doet. Wie een relatie aangaat in de hoop dat de fysieke afkeer vanzelf omslaat in begeerte, neemt zowel zichzelf als de ander niet serieus. De kernvraag is dus minder romantisch, maar des te relevanter: met welke vorm van liefde kun jij leven?