Dit zijn de koudste landen ter wereld – en zo snel warmen ze op

De koudste landen ter wereld zijn niet alleen de usual suspects als Rusland en Canada, maar ook dunbevolkte gebieden als Groenland en Mongolië, waar de gemiddelde jaartemperatuur ruim onder of net boven het vriespunt ligt. Terwijl de aarde als geheel opwarmt, blijven dit de plekken waar de winters extreem, lang en steeds onvoorspelbaarder zijn.

Een recente analyse van landtemperaturen laat zien dat Groenland, een Deens gebied, veruit de laagste gemiddelde temperatuur haalt, rond de –18 graden Celsius per jaar. Daarbovenop komen klassieke koudegiganten als Canada en Rusland, met gemiddelde jaartemperaturen rond de –3 graden.

Ook landen als Mongolië, Noorwegen, Finland, Zweden, Kirgizië en Tadzjikistan behoren tot de koudste ter wereld, met gemiddelden die vaak maar net boven nul uitkomen.worldatlas+1

Het gaat vrijwel altijd om uitgestrekte landen op hoge breedte, ver van zee, waar de zogenaamde continentale klimaten domineren. In de Canadese en Siberische binnenlanden warmt het land in de zomer sterk op, maar koelt het in de winter net zo hard af, met langdurige vorst en permafrost als gevolg.

In Groenland speelt het enorme ijsschild een hoofdrol: het witte oppervlak kaatst zonlicht terug de ruimte in en houdt het klimaat structureel kouder dan elders.

Ironisch genoeg zijn juist deze koude landen ook duidelijke frontlijnen van de opwarming: internationale datasets laten zien dat landtemperaturen de afgelopen decennia sneller stegen dan gemiddeld, vooral op hogere breedtes. Toch blijven hun gemiddelde waarden voorlopig mijlenver onder die van gematigde of tropische landen, al worden extremen—van ijzige kou tot onverwachte dooi—wel frequenter en grilliger.

Volgens klimaatonderzoek van NASA behoren de laatste tien jaar wereldwijd tot de warmste ooit gemeten, waardoor ook in het hoge noorden records sneuvelen, zelfs als de thermometer in de winter nog steeds diep onder nul duikt.

Inuitgemeenschappen in Groenland en Noord-Canada, rendierherders in Scandinavië en nomaden in Mongolië hebben hun leven al eeuwen aangepast aan lange, donkere winters. Maar smeltende permafrost, instabiele ijswegen en veranderende sneeuwpatronen maken traditionele routes, jachtgebieden en infrastructuur steeds minder voorspelbaar.

De vraag is niet langer of deze koudste landen veranderen, maar hoeveel kou er nodig is voordat wij ze niet meer ‘extreem’ vinden.