Minstens 35.000 doden door extreme hitte in Europa.

De hitte is uit het nieuws, de zonneschermen gaan omhoog, en in Amsterdam kijkt niemand meer op van een terrasje in de schaduw. Maar de rekening van deze zomer is verpletterend. Vier back-to-back hittegolven hebben deze zomer in Europa zeker 35.000 mensen extra het leven gekost - en dat cijfer komt van amper de helft van het continent. Augustus zit er nog niet eens in.

Alleen al in Duitsland, Frankrijk en Spanje ligt de teller boven de 25.000. Duitsland spant de trieste kroon: naar schatting 14.000 hittedoden tussen 6 april en 9 augustus. Ter vergelijking: 2018 was het vorige zwarte jaar, met zo'n 8.900 doden over het hele jaar. In gewone zomers blijft dat cijfer onder de 2.000.

De zwaarste klap viel in één week. Tussen 22 en 28 juni stierven in Duitsland alleen al 9.600 mensen door de hitte. Dat is de zwaarste zomerweek qua oversterfte sinds de start van de EU-brede metingen in 2008 - alleen een week uit juli 2022 was erger, en toen woedde Covid-19 nog volop.

Spanje meldt tot dusver 4.947 hittedoden sinds mei, meer dan in het rampjaar 2022. In Frankrijk staat de teller op 7.300 extra sterfgevallen tussen eind mei en 22 juli, en die schatting is gebaseerd op elektronische overlijdensakten die slechts 80 procent van de mortaliteit dekken. Italië komt volgens epidemiologen uit op 5.000 tot 8.000 doden zodra alle gegevens binnen zijn.

Dichter bij huis is het beeld niet vrolijker. Tussen 22 juni en 5 juli zijn in Nederland ruim 900 mensen meer overleden dan gebruikelijk. Vooral tachtigplussers in het oosten en zuiden van het land - waar de thermometer boven de 39 graden uitkwam. Buurland België had het naar verhouding zwaarder: daar steeg de sterfte in de tweede helft van juni met 39 procent, oftewel 1.222 extra doden.

Het Verenigd Koninkrijk telt tot nu toe 2.877 hittegerelateerde doden in Engeland alleen. Polen komt uit op 1.070 extra doden tijdens de junigolf, Zwitserland op 220. Luxemburg, Griekenland, Roemenië, Bulgarije en Denemarken melden voorlopig zo'n 40 doden per land.

Op de overlijdensakte staat zelden 'hitte'. Wie doodgaat aan hoge temperaturen, gaat officieel dood aan een hartaanval, een beroerte of nierfalen. De hitte fungeert als versneller van onderliggende hart-, long- of vaatziekten, waardoor tellen lastig wordt.

Landen doen het bovendien allemaal anders. Spanje en Duitsland modelleren dagelijks in realtime: ze vergelijken temperatuurcurves met sterftecijfers en berekenen zo hoeveel doden aan hitte kunnen worden toegeschreven. Frankrijk publiceert eerst een 'all causes'-oversterftecijfer en pas maanden later definitieve toewijzingen. Italië werkt met gemeentelijke data, wat maandenlange vertragingen veroorzaakt.

Uitkomst: de 35.000 is een absolute bodem. De voormalige Duitse minister van Volksgezondheid Karl Lauterbach waarschuwde vorige week al dat de tot dusver gepubliceerde cijfers vrijwel zeker een onderschatting zijn.

De achtergrond is even simpel als deprimerend. Frankrijk noteerde zijn hoogste landelijke gemiddelde ooit. In Duitsland tikten 46 weerstations op drie opeenvolgende dagen de 40 graden aan. Spanje bleef dagenlang boven de 42. Volgens berekeningen van Agence France-Presse woonden zo'n 80 miljoen Europeanen deze zomer minstens één keer in een gebied waar het kwik boven de 40 graden uitkwam.

De Wereldgezondheidsorganisatie meldde in mei dat hittegerelateerde sterfte in Europa in twintig jaar tijd met ruim 30 procent is toegenomen. En dat is het gunstige scenario: door de klimaatcrisis en de vergrijzing gaat dat cijfer alleen maar verder omhoog.